Cuireann an tAire Calleary fáilte roimh thorthaí an Athbhreithnithe Cothaithe ar Chlár na mBéilí Scoile Te agus ar Mhórshuirbhé Náisiúnta ar Thuismitheoirí, Leanaí, Múinteoirí agus Soláthraithe

• Léiríonn tuarascálacha go bhfuil réimse leathan béilí cothaitheacha agus cothromaithe ar fáil faoin scéim, deimhníonn siad nach bhfuil bianna atá ard i saill, salann ná siúcra i bhformhór na mbéilí, agus tugtar le fios iontu go bhfuil ardleibhéal sástachta ann maidir leis an gclár
• Suirbhé ar mhórscála ina raibh 747 scoil, 6,884 páiste, 86,637 tuismitheoir agus caomhnóir, 2,420 múinteoir agus príomhoide, agus 47 soláthraí páirteach
• Mheas 78% de na múinteoirí go raibh na béilí sásúil, go maith nó ar fheabhas ó thaobh luach cothaithe de, agus mheas 79% go raibh siad sásúil, go maith nó ar fheabhas ó thaobh cáilíochta de
• Cé go bhfuil na torthaí dearfach ar an iomlán, cuirtear béim sna tuarascálacha ar dhúshláin a bhaineann le glacadh leis na béilí, go háirithe i measc leanaí níos sine, agus ar imní maidir le comhsheasmhacht i gcáilíocht an chothaithe
• Nochtadh sa dá tuarascáil go leanann scoileanna agus tuismitheoirí orthu ag léiriú imní faoi na roghanna ar an mbiachlár; soláthar le haghaidh leanaí a bhfuil riachtanais chothaithe speisialta acu, agus roghanna a chur ar fáil le haghaidh béilí teo agus fuara araon
• Gníomhóidh an tAire de réir na moltaí

D’fhoilsigh an tAire Coimirce Sóisialta, Dara Calleary TD, tuarascálacha inniu ar dhá staidéar neamhspleácha ina ndearnadh scrúdú ar chaighdeáin bia agus ar eispéiris daltaí, tuismitheoirí agus múinteoirí maidir le clár na mbéilí scoile.

Ag fógairt na bhfoilsithe inniu, dúirt an tAire Calleary:

“Is príomhthosaíocht don Rialtas seo a chinntiú go bhfuil rochtain ag leanaí ar bhia sláintiúil cothaitheach. Táimid tiomanta do chóras oideachais a fhorbairt a fhreastalaíonn ar leas gach linbh, agus tá ról tábhachtach ag Clár na mBéilí Scoile maidir leis an sprioc sin a bhaint amach. Trí bhéilí rialta cothaitheacha a chur ar fáil, cabhraímid le leanaí páirt iomlán a ghlacadh ina gcuid oideachais, agus ag an am céanna, laghdaímid na costais a bhíonn ar a dtuismitheoirí. Infheistíonn an Stát €300 milliún gach bliain i gClár na mBéilí Scoile. Sábhálann sé thart ar €1,152 sa bhliain do theaghlach a bhfuil beirt leanaí acu sa bhunscoil. Is léir ón méid sin nach é an buntáiste oideachais amháin atá i gceist le luach na scéime, ach an tacaíocht a thugtar do theaghlaigh freisin chun a gcostais dhíreacha teaghlaigh féin a laghdú.”

Lean an tAire:

“De réir mar a leathnaigh an clár go tapa, ní nach ionadh gur tharraing tuismitheoirí áirithe a raibh imní orthu, agus daoine eile, anuas ceisteanna maidir le cáilíocht an bhia agus cur amú bia. Ar an taobh eile, léirigh suirbhéanna roimhe seo a chlúdaigh scoileanna a bhí sa chlár cheana féin leibhéal ard sástachta i gcoitinne. Cé nár cheart dúinn a bheith ag súil go mbeadh gach uile rud foirfe, ba cheart dúinn iarracht a dhéanamh i gcónaí cúrsaí a dhéanamh chomh maith agus is féidir linn. Mar sin, bhí fonn orm bunús na ndearcthaí éagsúla sin a thuiscint agus a fháil amach conas a d’fhéadfaimis feabhas a chur ar rudaí. Go háirithe, theastaigh uaim measúnú neamhspleách ar chaighdeáin bia a fháil ó dhiaitéiteach cáilithe, chomh maith le suirbhé ar thuairimí na ndaltaí, na múinteoirí, na dtuismitheoirí agus na soláthraithe.”

“Táim lánsásta a fheiceáil go léiríonn na tuarascálacha ardchaighdeán soláthair bia i gcoitinne agus leibhéal ard sástachta ar an iomlán. Tá áthas orm freisin go gcuireann siad dearcadh neamhspleách agus oibiachtúil ar fáil maidir leis na réimsí sin inar féidir linn an clár a fheabhsú. Cuirfidh mé tús láithreach leis na moltaí feabhsúcháin sin a chur i bhfeidhm.”

Dúirt an tAire Oideachais agus Óige Hildegarde Naughton:

“Tá Clár na mBéilí Scoile Te ar cheann de na tacaíochtaí is tábhachtaí atá ar fáil do leanaí agus do dhaoine óga inár gcóras oideachais. Má chinntítear go mbíonn rochtain ag daltaí ar bhéile cothaitheach cothromaithe i rith an lae scoile, ní hamháin go dtacaítear lena sláinte agus lena bhfolláine, ach feabhsaítear torthaí foghlama, tinreamh ar scoil agus rannpháirtíocht i saol na scoile chomh maith.

Tacaím go hiomlán le leathnú agus seachadadh leanúnach an chláir, agus cuirim fáilte roimh na torthaí luachmhara ón athbhreithniú cothaithe agus ón suirbhé a rinneadh i measc leanaí, tuismitheoirí agus múinteoirí. Cabhróidh na léargais seo lena chinntiú go leanann an clár de bheith ag freastal ar riachtanais na ndaltaí agus go léiríonn sé an dea-chleachtas maidir le cothú agus soláthar seirbhíse.”

Áirítear ar phríomhthorthaí an staidéir seo:

Tuarascáil ar Athbhreithniú Cothaithe

• Cuirtear réimse leathan béilí ar fáil faoin scéim, agus cuirtear rogha mhaith chothaitheach dhea-chothromaithe ar fáil.
• Ní raibh bianna a mheastar a bheith ard i saill, salann nó siúcra i gceist le 82% de na béilí a ndearnadh anailís orthu (HFSS),
• Léiríonn an anailís ar shonraí maidir le roghanna béile, áfach, go roghnaítear bianna ina bhfuil ardleibhéil saille, salainn agus siúcra seachas roghanna níos sláintiúla nuair a bhíonn siad ar fáil ar an mbiachlár.
• Bhí an t-aiseolas a thug príomhoidí agus múinteoirí le linn cuairteanna ar scoileanna dearfach den chuid is mó. Thug príomhoidí rátáil an-ard do na béilí maidir le rogha, aird ar riachtanais chothaithe, cáilíocht agus luach cothaithe. Mheas 78% de na múinteoirí go raibh na béilí sásúil, go maith nó ar fheabhas ó thaobh luach cothaithe de, agus mheas 79% go raibh siad sásúil, go maith nó ar fheabhas ó thaobh cáilíochta de.
• Ba é 18.9% an cion meánach de bhéilí nár itheadh trasna na ranganna go léir, agus bhí níos lú dramhaíola i measc na n-aoisghrúpaí níos óige. Chuir neamhláithreacht go mór leis an méid iomlán dramhaíola. Agus neamhláithreacht á cur san áireamh, thit an cion béilí nár itheadh go dtí 11.1%.
• Bheadh sé tairbheach dá gcuirfí níos mó glasraí, torthaí, sailéid agus bianna lánghráin ar fáil sna béilí, rud a chuirfeadh feabhas ar chomhsheasmhacht an bhiachláir, a chinnteodh go mbeadh méideanna codanna oiriúnach don aois, agus a neartódh córais chomhlíonta.
• Mhol an t-athbhreithniú
  • gur cheart tosaíocht a thabhairt do thimthriall roghchlár caighdeánaithe trí seachtaine a fhorbairt chun tacú le soláthraithe béilí scoile chun béilí agus roghchláir a sholáthar a chomhlíonann go hiomlán na Caighdeáin Chothaithe;
  • go ndéanfaí na biachláir a oiriúnú do scoileanna speisialta agus do ranganna speisialta, agus do leanaí a bhfuil riachtanais chothaithe speisialta acu, chun a chinntiú go leanann an scéim de bheith cuimsitheach;
  • gur cheart treoracha soiléire a eisiúint chuig soláthraithe chun béilí de mhéideanna éagsúla a sholáthar d’aoisghrúpaí éagsúla, a luaithe is féidir go praiticiúil;
  • ba cheart go mbeadh solúbthacht ann chun béile fuar nó te a ordú ar lá ar bith;
  • gur cheart iniúchtaí láidre comhlíonta ar chaighdeáin chothaithe a fhorbairt.

Suirbhé Behaviour & Attitudes de chuid IPSOS

• Tá Clár na mBéilí Scoile fréamhaithe go domhain anois sna bunscoileanna rannpháirteacha. Tá tionchar láidir aige ar leanaí agus aithnítear go forleathan na buntáistí a bhaineann leis.
• Thuairiscigh 81% de na tuismitheoirí/caomhnóirí a thug freagra go mbaineann a leanbh leas as an scéim, agus mheas an tromlach acu go raibh na roghanna ar an roghchlár sláintiúil nó an-shláintiúil.
• Dúirt 85% de na leanaí a thug freagra gur thaitin an béile leo nó go raibh sé sásúil.
• Dúirt 76% de na leanaí go n-itheann siad a mbéile ar fad, an chuid is mó de nó cuid de.
• Ní dúirt ach 13% de na leanaí nár thaitin an béile leo
• Ba fhadhb í an cur amú bia i gcónaí, fiú sula tugadh béilí scoile isteach – dúirt 48% de thuismitheoirí gur thóg a gcuid leanaí bia nár itheadh abhaile leo sula raibh béilí scoile ann.
• Dúshlán amháin a aithníodh sa suirbhé ná feabhas a chur ar ghlacadh le béilí i measc leanaí nach n-itheann a mbéile ar fad nó nach n-itheann aon chuid de, seachas maidir leis na béilí a chuirtear ar fáil
• Mhothaigh 28% de na leanaí agus 84% de na tuismitheoirí/caomhnóirí gur cheart go mbeadh an rogha ag leanaí béile fuar a bheith acu.
• I measc na dtuismitheoirí a raibh ábhair imní orthu, bhain na príomhábhair imní le dearcadh i leith bianna próiseáilte, an chaoi nach maith le leanaí béilí áirithe agus ábhair imní maidir leis an gcion torthaí agus glasraí.
• I measc na bpríomhcheisteanna a d’ardaigh scoileanna agus tuismitheoirí leis na soláthraithe, bhí riachtanais maidir le béilí a d’oirfeadh do riachtanais chothaithe agus roghanna maidir leis an mbiachlár.

Tá an tuarascáil ar an Athbhreithniú Cothaithe agus torthaí an tSuirbhé Náisiúnta ar fáil anseo: Tuarascáil ar Athbhreithniú Cothaithe ar an gClár Béilí Scoile Te.

Nóta d’Eagarthóirí:

• Tugadh isteach Scéim na mBéilí Scoile Te sa bhliain 2019 mar scéim phíolótach i 37 bunscoil DEIS
• Ó shin i leith, leathnaíodh an scéim chun béilí te a sholáthar do thart ar 550,000 leanbh bunscoile i 3,200 scoil ar fud an Stáit i rith na scoilbhliana 2025/26.
• Tacaíonn Clár na mBéilí Scoile níos leithne le thart ar 682,000 leanbh.
• Ar an iomlán, tacaíonn an scéim anois leis an oibríocht lónadóireachta is mó sa tír, agus suas le 3.4 milliún béile á soláthar gach seachtain.
• Tá Clár na mBéilí Scoile maoinithe ag an Roinn Coimirce Sóisialaí agus tá buiséad €286 milliún aige don bhliain 2026.
• Socraíodh caighdeáin bia do chlár na mBéilí Scoile Te ar dtús ag grúpa cothaithe teicniúil ina raibh saineolaithe ó
  • Institiúid Cothaithe agus Diaitéiteach na hÉireann
  • Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte
  • Safefood
  • Údarás Sábháilteachta Bia na hÉireann
• Léiríodh in athbhreithnithe roimhe seo ar Chlár na mBéilí Scoile Te, a rinneadh in 2020 agus i mí an Mhárta 2023, go raibh ráta ard sástachta ann maidir leis an gclár, lena n-áirítear maidir le caighdeáin agus cáilíocht an bhia, agus moladh go leathnófaí é chuig gach bunscoil.
• Cé go raibh tuairim dhearfach ar an gclár go ginearálta, d’ardaigh roinnt breathnóirí ceisteanna faoi chaighdeáin an bhia, méideanna na gcodanna agus cur amú bia de réir mar a leathnaigh sé.
• Mar fhreagra ar na ceisteanna sin
  • Athraíodh an cion bia sa chlár in 2025 chun bianna a bhfuil cion ard saille sáithithe agus siúcra iontu a eisiamh, lena n-áirítear deireadh a chur le rogha amháin nach raibh róshláintiúil uair sa tseachtain.
  • I bhfianaise leathnú na scéime ó 2023 i leith, coimisiúnaíodh dhá staidéar neamhspleácha nua chun measúnú cothrom le dáta a dhéanamh ar an gcomhlíonadh a bhaineann le caighdeáin bhia, agus chun tuairimí na ndaltaí, na dtuismitheoirí, na múinteoirí agus na soláthraithe a mheasúnú.

An tAthbhreithniú Cothaithe

• Rinne diaitéiteach atá cláraithe le CORU an tAthbhreithniú Cothaithe. Cheap an Roinn Coimirce Sóisialaí an duine sin do Chlár na mBéilí Scoile, trí mheán na Roinne Sláinte, i mí Mheán Fómhair 2025.
• San Athbhreithniú Cothaithe, rinneadh anailís ar 360 béile ó 15 soláthraí agus tugadh cuairt ar 54 scoil ar fud na hÉireann mar chuid den suirbhé.
• Dhírigh an anailís ar chúig phríomhchaighdeán cothaithe, lena n-áirítear an treoir maidir le bianna a bhfuil cion ard saille, salainn agus siúcra iontu a bhaint de bhiachláir na mbéilí scoile.
• Áiríodh sa suirbhé Behaviour & Attitudes de chuid Ipsos freagraí ó 747 scoil, 6,884 leanbh, 86,637 tuismitheoir agus caomhnóir, 2,420 múinteoir agus príomhoide, agus 47 soláthraí
• San Athbhreithniú Cothaithe, fuarthas amach go raibh réimse leathan béilí cothaitheacha agus cothromaithe ar fáil faoin scéim, agus dheimhnigh sé nach raibh bianna ard i saill, salann ná siúcra i bhformhór na mbéilí a ndearnadh athbhreithniú orthu.
• Tugadh le fios ann, áfach, go bhfuil gá feabhas a chur ar an gcion glasraí, torthaí agus lánghráin i gcásanna áirithe. Léiríodh ann freisin gur cheart úsáid níos fearr a bhaint as méideanna codanna atá oiriúnach don aois.
• Déantar 18 moladh san athbhreithniú, lena n-áirítear:
  • gur cheart tosaíocht a thabhairt do thimthriall roghchlár caighdeánaithe trí seachtaine a fhorbairt chun tacú le soláthraithe béilí scoile chun béilí agus roghchláir a sholáthar a chomhlíonann go hiomlán na Caighdeáin Chothaithe;
  • go ndéanfaí na biachláir a oiriúnú do scoileanna speisialta agus do ranganna speisialta, agus do leanaí a bhfuil riachtanais chothaithe speisialta acu, chun a chinntiú go leanann an scéim de bheith cuimsitheach;
  • gur cheart treoracha soiléire a eisiúint chuig soláthraithe chun béilí de mhéideanna éagsúla a sholáthar d’aoisghrúpaí éagsúla, a luaithe is féidir go praiticiúil;
  • gur cheart go mbeadh solúbthacht ann chun lón fuar nó te a ordú ar lá ar bith; léiríonn sé sin aiseolas ó phríomhoidí agus ó mhúinteoirí le linn cuairteanna ar scoileanna, á rá go gcuideodh sé sin le cur amú bia a laghdú;
  • gur cheart iniúchtaí láidre comhlíonta ar chaighdeáin chothaithe a fhorbairt.

Suirbhé Behaviours & Attitudes de chuid IPSOS.

• Léiríonn an suirbhé go bhfuil Scéim na mBéilí Scoile Te fréamhaithe go láidir anois sna bunscoileanna atá rannpháirteach inti, go bhfuil tionchar aici ar líon mór leanaí agus go n-aithnítear go forleathan na buntáistí a bhaineann léi, go háirithe i gcás scoileanna a bhfuil stádas DEIS acu.
• Ar an iomlán, léirigh an suirbhé gur mheas tuismitheoirí gur rud dearfach é an clár; ba iad na cúiseanna ba mhinice a luadh ná soláthar béilí rialta, an taitneamh a bhain leanaí as na béilí, agus an t-ionchorprú a rinneadh ar na príomhghrúpaí bia. Bhain na príomhábhair imní a ardaíodh le dearcadh i leith bianna próiseáilte, an chaoi nach maith le leanaí béilí áirithe agus ábhair imní maidir leis an gcion torthaí agus glasraí. Léirigh sé freisin go raibh éileamh ar sholúbthacht níos mó, lena n-áirítear an rogha béilí teo nó fuara a bheith ann.
• Léiríodh sa suirbhé freisin gur ith formhór na leanaí scoile cuid dá mbéile nó an béile ina iomláine; i measc na ndaoine sin, shroich an ráta sástachta 85%, agus chreid 48% acu go raibh an méid bia a cuireadh ar fáil ‘díreach i gceart’.
• Ina theannta sin, creideann 63% de na múinteoirí agus príomhoidí go bhfuil tionchar dearfach ag an gclár de ghnáth
• Dúshlán amháin a aithníodh sa suirbhé ná feabhas a chur ar ghlacadh le béilí i measc leanaí nach n-itheann a mbéile ar fad nó nach n-itheann aon chuid de, seachas maidir leis na béilí a chuirtear ar fáil
• Mhothaigh 28% de na leanaí agus 84% de na tuismitheoirí/caomhnóirí gur cheart go mbeadh an rogha ag leanaí béile fuar a bheith acu.
• Maidir le cur amú bia, léirigh an suirbhé gur ceist í seo a bhaineann le neamhláithreacht daltaí agus a bhí ann sula tugadh béilí scoile isteach; thuairiscigh go leor tuismitheoirí, sula raibh béilí teo ar fáil ar scoil, gur minic a d’fhill leanaí abhaile gan ach cuid dá lóin phacáilte a ithe.