Treoir Bheartais Mholta maidir le Tithíocht Inbhuanaithe Tuaithe agus Gaeltachta – Dréacht-NPS

Tá treoir bheartaithe bheartais maidir le tithíocht faoin tuath aontaithe ag an Rialtas inniu, an 30 Meitheamh 2026, agus ciallaíonn sé sin gur féidir an Dréachtráiteas Náisiúnta Pleanála maidir le Tithíocht Inbhuanaithe Tuaithe agus Gaeltachta, atá ullmhaithe ag an Roinn Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta, a chur ar aghaidh go dtí céim an mheasúnaithe timpeallachta faoi Threoracha ábhartha an Aontais Eorpaigh agus go dtí céim an chomhairliúcháin phoiblí lena mbaineann sula gceadaíonn an Rialtas go críochnúil é.

Beidh foilsiú beartaithe an Ráitis Náisiúnta Pleanála deiridh roimh dheireadh 2026 ar an bhforbairt is suntasaí fós maidir le beartas tithíochta tuaithe ó tugadh isteach na Treoirlínte maidir le Tithíocht Inbhuanaithe Tuaithe in 2005. Tríd is tríd, is ar mhaithe le tithíocht nua faoin tuath a cheadú do dhaoine a dteastaíonn uathu i ndáiríre a bheith ina gcónaí faoin tuath an cur chuige atá ag an mbeartas, chomh maith le leathadh neamhshrianta tithíochta ó bhailte agus ó chathracha in aice láimhe amach faoin tuath a sheachaint. Tá sé mar aidhm aige freisin tacú le hathnuachan na mbailte agus na sráidbhailte faoin tuath agus aghaidh a thabhairt ar mheath an daonra i gceantair thuaithe.

Cliceáil anseo chun an preasráiteas iomlán a léamh.

Céard a athróidh nuair a bheidh an Ráiteas nua tugtha chun críche?

Nuair a bheidh an Ráiteas tugtha chun críche, cuirfidh sé le beartas ardleibhéil an Chreata Náisiúnta Pleanála (NPF) agus cuirfear níos mó soiléire agus seasmhachta ar fáil ar fud na tíre maidir leis an áit agus leis an gcaoi ar féidir tithíocht nua i gceantair thuaithe agus Ghaeltachta a fhorbairt go náisiúnta, tríd an méid seo a leanas a leagan amach:

• Sainmhínithe agus catagóirí níos soiléire maidir le ceantair thuaithe
• Critéir chaighdeánaithe chun riachtanas tithíochta áitiúil faoin tuath a mheas
• Beartais shaintreoracha áitiúla a sheachaint a chuireann srian nó teorainn ar fhorbairtí tithíochta áitiúla cuí faoin tuath
• Cur chuige seasmhach maidir le criosú agus ainmniúcháin faoin tuath ar fud na n-údarás áitiúil
• Treoir maidir le láithreánaíocht, dearadh agus socrúcháin rochtana
• Treoir nua maidir le tithíocht nua i gceantair Ghaeltachta lena dtabharfar measúnuithe inniúlachta teanga caighdeánaithe chun tús áite a thabhairt do chainteoirí Gaeilge
• Bailte agus sráidbhailte bhríomhara trí aghaidh a thabhairt ar fhoirgnimh atá folamh agus ar easnaimh ó thaobh uisce/fuíolluisce atá ag cur srian ar fhás, tionscnamh an bhonneagair faoi stiúir an fhorbróra (TSF) ina measc.

Ó foilsíodh na Treoirlínte reatha in 2005 (a bheidh i bhfeidhm go dtí go dtarraingeofar siar iad nó go dtiocfaidh treoracha nua ina n-ionad), tá athruithe tábhachtacha tagtha ar an gcóras pleanála. Glacfar an tAcht um Pleanáil agus Forbairt, 2024 agus Creat Náisiúnta Pleanála (NPF) leasaithe 2025 san áireamh sa Ráiteas nua. Chomh maith leis sin, léireoidh sé tiomantais aeráide agus comhshaoil na hÉireann, agus rialacha an AE maidir leis an tsaoirse bhunúsach faoina dtugtar cead do dhaoine gnólachtaí a bhunú agus gluaiseacht gan srian idir tíortha.

Céard iad na Chéad Chéimeanna Eile?

Ní mór an dréacht den Ráiteas Náisiúnta Pleanála (ar féidir cóip de a fháil i mBéarla agus i nGaeilge ar an nasc thíos) a mheas chun críocha Measúnachta Straitéisí Timpeallachta (MST) agus Measúnachta Cuí (MCAA) faoi na Treoracha AE ábhartha.

Faoi Alt 25 den Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2024, tá dréacht Ráitis Náisiúnta Pleanála faoi réir cheadú an Rialtais sula ndéanfaidh an tAire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta iad a eisiúint. Go dtí go dtiocfaidh aon Ráiteas Náisiúnta Pleanála deiridh ina n-ionad, beidh na Treoirlínte maidir le Tithíocht Tuaithe Inbhuanaithe d’Údaráis Phleanála, 2005, fós i bhfeidhm.