Limistéir Mhuirí faoi Chosaint

Chuir an Roinn tús i bhfómhar 2019 le próiseas atá dírithe ar ghréasán Limistéar Muirí faoi Chosaint (LMFC) na hÉireann a fhairsingiú sna blianta amach anseo. Is éard atá i gceist le LMFC, go ginearálta, ná limistéir mhuirí a shainítear i dtaobh cúrsaí tíreolaíochta de a chuireann leibhéil chosanta ar fáil chun cuspóirí caomhnaithe a bhaint amach.

Is féidir le LMFC tacú le gníomhaíocht gheilleagrach a bhaineann leis an bhfarraige; mar shampla, trí limistéir lena mbaineann tábhacht ar leith a chaomhnú agus a chinntiú nach sáraíonn gníomhaíocht dhaonna leibhéal a chothóidh éagsúlacht bhitheolaíoch, táirgiúlacht nádúrtha, sláinte agus folláine dhaoine. Is féidir le LMFC cabhrú freisin leis na tionchair a imríonn an t-athrú aeráide agus aigéadú an aigéin a laghdú trína chinntiú go mbíonn éiceachórais mhuirí sláintiúil agus athléimneach, agus gur féidir leis an timpeallacht mhuirí gníomhú mar chóras nádúrtha stórála carbóin.

Ba é an chéad chéim sa phróiseas reatha chun grúpa comhairleach a thionól chun sainchomhairle sainmholtaí neamhspleácha a sholáthar faoi na próisis a theastaíonn agus na dúshláin a bhfuiltear le dul i ngleic leo chun gréasán MPA na hÉireann a fhairsingiú. Thionóil an grúpa seo, ar a ndéanann an tOllamh Tasman Crowe, Stiúrthóir Institiúid an Domhain, UCD, a chéad chruinniú an 18 Nollaig 2019. Chas sé ina dhiaidh sin ar bhonn míosúil, go cianda san áireamh i rith phaindéim Covid-19.

D’oibrigh an grúpa go dian i rith na tréimhse seo chun a thuarascáil deiridh a chur le chéile agus a chur i gcrích. Chuir an grúpa a thuarascáil faoi bhráid an Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta, Darragh O’Brien, T.D., agus an Aire Stáit don Oidhreacht agus Athchóiriú Toghchán, Malcolm Noonan, T.D., an 22 Deireadh Fómhair 2020 (i rith Sheachtain Ghlas an AE 2020).

Rinne an grúpa comhairleach eolas agus peirspictíochtaí maidir le LMFC a bhailiú agus a roinnt a éascú ó bhreis agus 100 príomhpháirtí leasmhar sochaíoch, pobail, gnó agus earnála mar chuid thábhachtach den taighde agus de na breithniúcháin ghníomhacha a dhéanann an grúpa. Bhain dhá chur chuige comhairliúcháin leis an bpróiseas: ceistneoir ar líne agus grúpaí fócais ar líne.

Ar an gcéad dul síos, scaip an grúpa ceistneoir ar líne i Lúnasa 2020. Thug seo an deis d’fhreagróirí chun a ndearcthaí faoi LMFC a roinnt, fairsingiú ghréasán MPA na hÉireann a fhairsingiú amach anseo, agus an rogha cuir chuige i dtaobh LMFC a roghnú, a ainmniú agus a bhainistiú sa ghearrthéarma agus san fhadtéarma.

Ar an dara dul síos, thit sraith cruinnithe grúpa fócais ar líne amach i Meán Fómhair 2020. Thit iad seo amach ag an tráth céanna a thit próiseas an cheistneora ar líne amach. Ghlac breis agus 40 páirtí leasmhar, ó chomhlachtaí ionadaíocha, earnálacha, údaráis agus grúpaí spéise éagsúla, páirt sna cruinnithe seo de chuid an ghrúpa fócais.

Chuir an t-eolas a bhailigh an grúpa comhairleach tríd an dá chur chuige comhairliúcháin eolas ar fáil do bhreithnithe, anailís agus tuarascáil deiridh an ghrúpa.

Foilsíodh tuairisc dheiridh an Ghrúpa Chomhairligh LMFC i mBéarla agus i nGaeilge ar 26 Eanáir 2021 agus tá sé le fáil tríd an nasc seo: Líonra na Limistéar Muirí Faoi Chosaint in Éirinn a Leathnú Amach.

In éineacht leis an measúnú mionsonraithe a rinne na hAirí agus an Roinn ar thorthaí an ghrúpa chomhairligh, cuireadh tús i lár mhí Feabhra 2021 le bpróiseas comhairliúcháin phoiblí ar thuarascáil an Ghrúpa Chomhairligh a bhí dírithe ar an tuairisc agus ar an bpróiseas LMFCi gcoitinne agus a mhair os cionn cúig mhí go dtí deireadh mhí Iúil 2021.

Speag an comhairliúchán seo agus an chumarsáid a bhain leis, na páirtithe leasmhara go léir agus an pobal i gcoitinne páirt a ghlacadh tríd a dtuairimí faoin bpróiseas a roinnt maidir leis an méadú atá beartaithe do líonra LMFC na hÉireann amach anseo. Mar fhreagairt ar an nglaoch oscailte páirt a ghlacadh ann, fuair an Roinn os cionn 2,300 aighneacht aonair san iomlán ón bpobal agus ó pháirtithe leasmhara eile.

Bhí an t-aiseolas a fuarthas tríd an gcomhairliúchán poiblí ansin faoi réir athbhreithniú neamhspleách agus rinneadh anailís mhionsonraithe ar na freagraí go léir a fuarthas. Tá torthaí agus conclúidí an staidéir sin le fáil i bhfoirm tuarascáil mhionsonraithe ina gcuirtear príomhsonraí agus faisnéis eile a bailíodh tríd an bpróiseas comhairliúcháin i láthair i mbealach inrochtana. Foilsíodh an tuarascáil sin ar an 31 Márta 2022.

I mí na Nollag 2022 d’iarr an tAire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta ar an nGrúpa Comhairleach um Limistéir Muirí faoi Chosaint (LMC) anailís íogaireachta éiceolaíochta a dhéanamh ar Muir Éireann Iartharach.

Rinneadh an anailís seo chun scagadh a dhéanamh ar limistéir oiriúnacha le haghaidh cosanta amach in oirthear agus oirdheisceart na hÉireann sula n-achtófaí reachtaíocht nua LMC, agus chun bonn eolais a chur faoin bpróiseas cinnteoireachta maidir le suíomh bonneagair fuinnimh in-athnuaite amach ón gcósta (FIA), ag cur san áireamh tuairimí geallsealbhóirí, riachtanais chaomhnaithe agus gníomhaíocht earnála eile.

Cuireadh tús leis an tionscadal i lár mhí na Nollag 2022 agus críochnaíodh é faoi dheireadh mhí Aibreáin 2023. Bhí sé i gceannas ar shaineolaithe in eolaíochtaí beatha muirí ón nGrúpa Comhairleach LMC bunaidh a chuir comhairle ar fáil maidir le leathnú líonra LMC na hÉireann i 2020. I measc a chroí-aidhmeanna, leag obair an ghrúpa amach freisin modheolaíochtaí agus an bonn fianaise is fearr atá ar fáil a fhorbairt agus a léiriú a d’fhéadfaí a chur i bhfeidhm ar an bpróiseas LMC faoin reachtaíocht LMC atá le teacht.

Foilsíodh tuarascáil deiridh an tionscadail agus a cuid aguisíní an 19 Meitheamh 2023 agus tá siad ar fáil trí na naisc seo a leanas:

Ecological Sensitivity Analysis of Irish Sea – Main Report

Ecological Sensitivity Analysis of Irish Sea - Appendices

Tá foinsí sonraí agus sonraí, cruthchomhaid agus aschuir eile ón tionscadal ar fáil anois.

Tá nasc eile chuig seimineár deireadh an tionscadail, a tionóladh an 19 Meitheamh 2023, ar fáil freisin.

I ndiaidh na hanailíse íogaireachta éiceolaíochta ar Mhuir Éireann thiar a cuireadh i gcrích i Meitheamh 2023, d’iarr an tAire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta ar an nGrúpa Comhairleach um Limistéir Mhuirí faoi Chosaint anailís íogaireachta éiceolaíochta breise a dhéanamh ar an Muir Cheilteach.

Mar a tharla i gcás thionscadal Mhuir Éireann, chuathas i ngleic leis an anailís sin chun limistéir oiriúnacha le haghaidh cosanta féideartha a scrúdú agus a aithint amach ó dheisceart na hÉireann sula n-achtófar reachtaíocht nua LMC. Beartaíodh í freisin chun cabhrú le heolas a dhéanamh do na próisis a bhaineann leis an láithreánú féideartha de bhonneagar fuinnimh in-athnuaite amach ón gcósta, agus sonraí atá ar fáil maidir le hiascaireacht agus loingseoireacht, riachtanais chaomhnaithe, mar aon le dearcthaí agus tuairimí geallsealbhóirí a chur san áireamh.

Cuireadh tús leis an tionscadal i mí na Samhna 2023 agus cuireadh críoch leis faoi dheireadh mhí na Bealtaine 2024. Mar aon lena réamhtheachtaí, bhí sé faoi cheannas ag saineolaithe in eolaíochtaí beatha muirí a fuarthas ón nGrúpa Comhairleach LMC bunaidh a chuir comhairle ar fáil maidir le leathnú líonra LMC na hÉireann in 2020.

Foilsíodh tuairisc dheiridh an tionscadail agus a cuid aguisíní ar an 27 Meitheamh 2024 agus tá fáil orthu trí an nasc thíos:

Anailís Íogaireachta Éiceolaíochta ar an Muir Cheilteach

Tá foinsí sonraí agus sonraí, cruthchomhaid agus aschuir eile ón tionscadal ar fáil anois.

Tá nasc eile, chuig seimineár deireadh an tionscadail, a tionóladh an 24 Iúil 2024, ar fáil freisin.

An 1 Lúnasa 2025, aistríodh freagracht as na feidhmeanna timpeallachta muirí, lena n-áirítear limistéir mhuirí faoi chosaint, chuig an Roinn Aeráide, Fuinnimh agus Comhshaoil. Mar chuid den aistriú, thug an Roinn nua faoi athbhreithniú ar roghanna chun bunús reachtaíochta le haghaidh sonrú agus bainistiú LMFC in uiscí na hÉireann a sholáthar, rud a chabhraigh le gealltanais náisiúnta agus idirnáisiúnta na hÉireann maidir le caomhnú agus le bithéagsúlacht mhuirí a chomhlíonadh. Tugadh faoin athbhreithniú sin d’fhonn líonra uaillmhianach, ciallmhar agus ionadaíoch LMFC éifeachtúla a chruthú san achar ama is giorra, agus tacú le rialachas muirí ciallmhar freisin.

An 12 Samhain 2025, cheadaigh an Rialtas ullmhú Scéime Ginearálta an Bhille um Pleanáil Limistéar Muirí (Limistéir Mhuirí faoi Chosaint) (Leasú), leis an Acht um Pleanáil Limistéir Mhuirí, 2021 a leasú. Tá obair ar an Scéim Ghinearálta sin ar siúl faoi láthair. Táthar ag súil le foilsiú na Scéime sa chéad leath de 2026.

Tá sé beartaithe go n-oibreodh an reachtaíocht leasaithe LMFC i gcomhar le réimse beart dlíthiúil reatha um chosaint bhithéagsúlachta amhail forálacha faoi na hAchtanna um Fhiadhúlra, an Treoir Réime um Straitéis Mhuirí an AE, na Treoracha um Éin agus Gnáthóga an AE, agus Comhbheartas Iascaigh an AE mar shampla. Tá sé sin beartaithe chun cothromaíocht a aimsiú idir riachtanais chaomhnaithe uile agus úsáid fhadtéarmach, inbhuanaithe timpeallachta muirí ilghnéithí agus luachmhaire na hÉireann.

I mí na Nollag 2025, d’iarr an tAire Stáit atá freagrach as Iascaigh agus an Muir, Timmy Dooley, ar an nGrúpa Comhairleach um Limistéir Mhuirí faoi Chosaint (LMFC) tabhairt faoi thríú anailís íogaireachta éiceolaíochta i ndiaidh a chéile agus an ceann seo ag baint le huiscí Atlantacha na hÉireann. Tá an staidéar sin a bhfuil an Grúpa Comhairleach LMFC i gceannas air agus a bhfuil tacaíocht aige ón tionscadal LMFC LIFE na hÉireann agus ón Roinn i gcoitinne, ar siúl i rith 2026. Déanfaidh obair an ghrúpa clúdach Limistéar Muirí na hÉireann a chríochnú lena mbaineann a leithéid d’anailís bhunlíne.

Dála na dtionscadal maidir le hiarthar Mhuir Éireann agus leis an Muir Cheilteach a cuireadh i gcrích in 2023 agus in 2024 faoi seach, tá an anailís seo ag iarraidh limistéir chuí de thábhacht éiceolaíochta amach ó iarthar na hÉireann a scrúdú agus a aithint, limistéir ina bhféadfadh an deis a bheith ann chun moltaí LMFC a fhorbairt sa todhchaí. Chomh maith le tionscadail Mhuir Éireann agus na Mara Ceiltí a tháinig roimhe, cabhróidh an tionscadal Atlantach seo le forbairt an Phlean Náisiúnta Limistéir Mhuirí Ainmnithe (DMAP) um Fhuinneamh In-athnuaite Amach ón gCósta (ORE) a threorú agus eolas a dhéanamh di, agus tá próiseas na forbartha sin ar siúl i gcomhar le agus in ailíniú le hobair anailíse íogaireachta.

Is cuid ríthábhachtach den staidéar Atlantach é rannpháirtíocht réimse leathan páirtithe leasmhara, le go dtacófar leis na prionsabail chomhdheartha, chomhchruthaithe agus rannpháirtíochta fiúntaí atá beartaithe le bheith sa reachtaíocht atá le teacht gan mhoill i rith an tionscadail agus le go n-éascófar iad, rud atá lárnach do sholáthar agus do chríochnú rathúil an tionscadail Atlantaigh. Reáchtáil an Roinn agus an Grúpa Comhairleach LMFC Seimineár Gréasáin Déardaoin, an 21 Bealtaine 2026, agus léirítear sonraí an tseimineáir sin thíos:

Leanfaidh tionscadal anailíse íogaireachta an Atlantaigh ar aghaidh ar feadh 2026 agus táthar ag súil go bhfoilseofar a thuarascáil deiridh in R1 2027. Chun tuilleadh tacaíochta a thabhairt do chomhdhearadh, do bhunú agus do leathnú líonra LMFC na hÉireann le rannpháirtíocht ghníomhach páirtithe leasmhara agus an phobail, thosaigh an Roinn ag comhordú tionscadal comhchistithe AE darb ainm LMFC LIFE na hÉireann (2024-2033) agus a bheith i gceannas air. Tá sé mar aidhm ag an tionscadal 9 mbliana seo líonra LMFC na hÉireann a sholáthar agus a leathnú go sonrach chun cuspóir de chlúdach 30% ar a laghad den limistéar muirí a shroicheadh faoi 2030 agus comhpháirtithe ríthábhachtacha tionscadail amhail an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath (COBÁC), Ollscoil na Gaillimhe agus Coláiste na hOllscoile, Corcaigh (COC) ina bhun.

Cuimsítear i ndearadh tionscadail LMFC LIFE na hÉireann rannpháirtíocht fhorleathan páirtithe leasmhara maidir le próiseas deartha agus soláthair LMFC na hÉireann, lena n-áirítear comhdhearadh agus comhfhorbairt moltaí láithreán nua, agus forbairt cuspóirí caomhnaithe ar bhonn limistéir agus bearta caomhnaithe mar is riachtanach chun na cuspóirí sin a bhaint amach.

Agus gach rud san áireamh agus mar chuid de na trí anailís íogaireachta uile a dtabharfaidh an Grúpa Comhairleach LMFC fúthu agus a ndéantar tagairt dóibh thuas, cuimseofar Céim 1 measúnú ar limistéir oiriúnacha ina bhféadfadh an deis a bheith ann chun LMFC amach as a ainmniú faoi reachtaíocht atá le teacht gan mhoill. Is é an príomhaidhm ná lena chinntiú go bhféadfaidh próiseas aitheanta láithreáin, forbartha molta LMFC agus sa deireadh ainmnithe LMFC dul ar aghaidh go héifeachtúil nuair a achtaítear reachtaíocht LMFC, tar éis triail a bhaint as a lán de na céimeanna, de na struchtúir agus de na córais rannpháirtíochta agus iad á scrúdú faoin bpointe sin.

Seiceáil an leathanach gréasáin seo go rialta más spéis leat an t-eolas is déanaí maidir le próiseas leanúnach MPA.