Fógraíonn an tAire O'Brien maoiniú nua suas le €35 milliún chun tacú le gníomhú ar son na haeráide inár bpobailunderpin climate action in our communities

• €30 milliún chun tacú le gníomhú áitiúil ar son na haeráide – Ciste an Aontais um Aistriú Cóir – chun leanúint leis an gclaochlú eacnamaíoch, comhshaoil agus sóisialta sa réigiún Lár Tíre
• Méadú €4.9 milliún ar mhaoiniú do ghníomhú na n-údarás áitiúil ar son na haeráide ar fud na tíre
• Comhaontaíonn an tAire Cairt um Ghníomhú ar son na hAeráide nua atá le síniú le 31 údarás áitiúil

D'fhógair an tAire Aeráide, Fuinnimh agus Comhshaoil, Darragh O'Brien, maoiniú suntasach nua de bheagnach €35 milliún chun tuilleadh tacaíochta a thabhairt d'údaráis áitiúla agus iad ag leanúint den ghníomhú ar son na haeráide a chur chun cinn inár bpobail. Leagann an maoiniú sin béim ar thiomantas leanúnach an Rialtais do ghníomhú áitiúil ar son na haeráide agus aithníonn sé ról lárnach na n-údarás áitiúil maidir le tacaíocht a thabhairt do phobail, agus muid ag aistriú chuig geilleagar aeráidneodrach.

Scéim START €30 milliún chun tacú le gníomhú áitiúil ar son na haeráide

Mar chuid de chlár Chiste an Aontais Eorpaigh um Aistriú Cóir (CUAC AE), atá cómhaoinithe ag Rialtas na hÉireann agus an tAontas, tá €30 milliún á chur ar fáil d’údaráis áitiúla i gCríoch Lár Tíre Aistriú Cóir an Aontais chun tacú lena ngníomhú áitiúil ar son na haeráide. Tacóidh an scéim nua, Tacú le hAistriú Inbhuanaithe trí Ghníomhú ar son na hAeráide le haghaidh Críoch Athléimneach (Supporting a Sustainable Transition through Climate Action for a Resilient Territory i mBéarla, nó START), le tionscadail bhonneagair agus staidéir indéantachta maidir le Gníomhú ar son na hAeráide atá faoi stiúir údaráis áitiúla agus atá ag teacht le clár CUAC AE. Áirítear leis na cineálacha tionscadal is féidir le húdaráis áitiúla a chur isteach lena mbreithniú faoin ngairm dhúnta seo, ach gan a bheith teoranta dóibh:

• Réitigh fuinnimh in-athnuaite, rannpháirtíocht phobail a fheabhsú, inbhuanaitheacht a chur chun cinn
• Éifeachtúlacht fuinnimh i bhfoirgneamh poiblí agus pobail a fheabhsú
• Taisteal gníomhach agus iompar inbhuanaithe
• Iarláithreáin líonta talún a chlaochlú ina spásanna turasóireachta/áineasa, spásanna pobail/oidhreachta a fhorbairt, áiseanna poiblí a fheabhsú

€4.9 milliún breise do Ghníomhú na nÚdarás Áitiúil ar son na hAeráide

Tá €4.9 milliún breise á chur ar fáil freisin chun tacú le gníomhú ar son na haeráide ag Údaráis Áitiúla ar fud na hÉireann. Déanfar é sin a bhriseadh síos mar a leanas:

• Beidh na 3 chathair Éireannacha atá i Misean an Aontais maidir le Cathracha Aeráidneodracha Cliste – Corcaigh, Baile Átha Cliath agus Gaillimh – in ann maoiniú €2 mhilliún a rochtain an bhliain seo chugainn. Cabhróidh sé sin leis na cathracha tionscadail a chur i gcrích ionas go mbeidh siad aeráidneodrach faoi 2030.
• Bunófar ciste nua €1.5 milliún chun cabhrú le húdaráis áitiúla lena gCriosanna Dícharbónaithe (CDanna). Is limistéir spásúla iad CDanna atá roghnaithe ag údaráis áitiúla mar fhócas do thionscadail maolaithe, oiriúnaithe agus bithéagsúlachta aeráide.
• Tá scéim nua €2.5 milliún de chuid Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa ann do na húdaráis áitiúla i réigiún an tuaiscirt agus an iarthair. Cuireann sé maoiniú ar fáil do thionscadail áitiúla i gCriosanna Dícharbónaithe maidir le hoiriúnú nó cosaint na bithéagsúlachta agus an bhonneagair ghlais. Tá €1 milliún maoinithe á ghealladh ag an Roinn Aeráide, Fuinnimh agus Comhshaoil.
• Gheobhaidh Oifigí Réigiúnacha um Ghníomhú ar son na hAeráide €2.4 milliún in 2026 – méadú €400,000. Tacaíonn na hoifigí le húdaráis áitiúla chun gníomhú ar son na haeráide, agus cabhraíonn sé leo pleananna aeráide áitiúla a fhorbairt agus dea-chleachtas a roinnt ar fud na réigiún.

Leanann na fógraí sin gealltanas maoinithe €26.9 milliún ag deireadh 2025 chun tionscadail pobail um ghníomhú ar son na haeráide agus Oifigeach Pobail um Ghníomhú ar son na hAeráide i ngach údarás áitiúil go dtí 2027 a mhaoiniú.

Ag labhairt dó faoin maoiniú, dúirt an tAire O'Brien:

Ag labhairt di faoi seoladh scéim START, dúirt Clare Bannon, Stiúrthóir Gníomhach Thionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre:

Dúirt POF Pobal, Anna Shakespeare:

Ag labhairt dó faoin maoiniú breise atá á chur ar fáil d’údaráis áitiúla, dúirt Frank Curran, Cathaoirleach Choiste Comhshaoil, Aeráide agus Geilleagair Chiorclaigh de chuid Chumann na mBainisteoirí Contae agus Cathrach (CBCC) agus Príomhfheidhmeannach Chomhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin:

CRÍOCH

Ciste an Aontais um Aistriú Cóir (CUAC)

Déanfaidh Pobal riarachán ar an gclár START thar ceann na Roinne Aeráide, Fuinnimh agus Comhshaoil agus Thionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre.

Beidh údaráis áitiúla nó comhpháirtíochtaí faoi stiúir údaráis áitiúla sa réigiún de chuid an Chiste um Aistriú Cóir i gceannas ar na tionscadail sin a chur i gcrích, ó thosaíochtaí áitiúla a shainaithint agus iarratas a dhéanamh ar mhaoiniú, go hoibriú le comhpháirtithe pobail ar an gcur i bhfeidhm. Féadfaidh siad comhpháirtíocht a dhéanamh le grúpaí pobail, le ENRanna agus le heagraíochtaí eile, ach fanfaidh siad mar an comhpháirtí cinn agus mar an comhlacht cuntasach do gach tionscadal.

Beidh ról lárnach ag údaráis áitiúla sa réigiún incháilithe de chuid CUAC – is iad sin, Laois, an Longfort, Uíbh Fhailí, Ros Comáin, an Iarmhí, Gaillimh (Béal Átha na Sluaighe), Cill Dara (Claonadh-Maigh Nuad agus Baile Átha Í), agus Tiobraid Árann (Carraig na Siúire agus Durlas) – i seachadadh tionscadal faoin gclár seo. Sainaithneoidh siad tionscadail oiriúnacha, comhordóidh agus cuirfidh siad léirithe spéise isteach, déanfaidh siad iarratas ar mhaoiniú, agus, i gcás ina n-éireoidh leo, déanfaidh siad comhaontuithe deontais. Beidh siad freagrach freisin as monatóireacht agus tuairisciú a dhéanamh ar gach tionscadal.

Is éard atá sa chéad chéim den phróiseas ná Léirithe Suime, agus osclófar í an 12 Feabhra 2026. Seo a leanas dátaí tábhachtacha eile don scéim START:

• Is é an 13 Márta 2026 an dáta deiridh le haghaidh Léirithe Suime
• Osclófar é d’iarratais (an dá shnáithe) an 21 Aibreán 2026
• Is é an 2 Meitheamh 2026 an dáta deiridh le haghaidh Tionscadail Bhonneagair (Snáithe 1)
• Is é an 30 Meitheamh 2026 an dáta deiridh le haghaidh Staidéir Féidearthachta (Snáithe 2)

Gníomhú na nÚdarás Áitiúil ar son na hAeráide

Mar a leagtar amach san Acht um Ghníomhú Aeráide agus um Fhorbairt Ísealcharbóin (Leasú), 2021, bhí sé de dhualgas ar gach údarás áitiúil Plean Gníomhaithe ar son na hAeráide d’Údarás Áitiúil a ullmhú, ina luaitear go sonrach na bearta maolaithe agus oiriúnaithe a bhí le glacadh.

Tá €13.5 milliún maoinithe curtha ar fáil ag an roinn ó 2022 i leith do gach údarás áitiúil chun tacú lena bpleananna aeráide áitiúla. Féach tuilleadh ar shuíomh gréasáin na roinne.

Clár Pobail um Ghníomhú ar son na hAeráide

Cuireann Clár Pobail um Ghníomhú ar son na hAeráide (CPGA) maoiniú ar fáil do ghrúpaí pobail chun tionscadail a reáchtáil a chuirfidh le spriocanna náisiúnta aeráide agus fuinnimh. I measc na dtionscnamh éagsúil atá curtha ar fáil a bhuíochas le CPGA tá forbairt gairdíní pobail agus córas múirínithe, chomh maith le suiteáil córas fuinnimh in-athnuaite, luchtairí d’fheithiclí leictreacha, racaí rothair, stáisiúin athlíonta uisce, uasghrádú ar shoilsiú agus córais bailithe báistí ar fud na tíre.

Idir 2023 agus 2026, cuireadh €24 milliún ar fáil do 650 tionscadal aonair, agus thacaigh sé le gach údarás áitiúil Oifigeach Pobail um Ghníomhú ar son na hAeráide (OPGA) tiomnaithe a fhostú chun na grúpaí pobail a éascú. Leathnaíodh é sin chuig 40 tionscadal trasteorann eile, agus cuireadh €3 mhilliún leis ón gCiste Oileáin Chomhroinnte. Seoladh céim bhreise i mí Dheireadh Fómhair 2025, agus gealladh €26.9 milliún chun na OPGAnna a choinneáil go dtí deireadh an chláir (in 2027).

Criosanna Dícharbónaithe

Tá Crios Dícharbónaithe (CD) roghnaithe ag gach údarás áitiúil mar chuid dá GSA ÚÁ. Is limistéar spásúil é CD atá sainaitheanta ag údarás áitiúil ina sainaithnítear réimse beart maolaithe, oiriúnaithe agus bithéagsúlachta aeráide chun aghaidh a thabhairt ar an bhfuinneamh ísealcharbóin áitiúil, ar astaíochtaí gás ceaptha teasa agus ar riachtanais aeráide. Féach tuilleadh ar shuíomh gréasáin na roinne.

Misean an Aontais maidir le Cathracha Aeráidneodracha Cliste

Bhunaigh an Coimisiún Eorpach Misean an Aontais maidir le Cathracha in 2021. Tá sé mar aidhm leis tacú le 100 cathair san Aontas chun a bheith aeráidneodrach faoi 2030 agus an bealach a réiteach do gach cathair san Eoraip a bheith aeráidneodrach faoi 2050. Féach tuilleadh ar shuíomh gréasáin na roinne.

Oifigí Réigiúnacha um Ghníomhú ar son na hAeráide

In 2018, bunaíodh 4 Oifig Réigiúnach um Ghníomhú ar son na hAeráide (ORGAnna) mar sheirbhís chomhroinnte údarás áitiúil mar aitheantas ar an ngá atá le hacmhainn a fhorbairt laistigh den earnáil rialtais áitiúil chun freagairt agus oiriúnú don athrú aeráide.

Chun tuilleadh eolais a fháil faoi ORGAnna, féach ar shuíomh gréasáin ORGA.

Cairt um Ghníomhú ar son na hAeráide

Tugadh isteach an Chairt um Ghníomhú ar son na hAeráide idir rialtas áitiúil agus náisiúnta den chéad uair in 2019. Tá an chairt nuashonraithe anois ionas go mbeidh sí ag teacht leis an gcomhthéacs beartais is déanaí maidir le gníomhú ar son na haeráide. Sainaithnítear leis go bhfuil cur chuige uile-rialtais riachtanach chun dul i ngleic leis an athrú aeráide. Tá ról ceannaireachta ag an rialtas láir i bhforbairt beartais agus i gcinntiú go gcuirtear acmhainní ar fáil chun gealltanais na hÉireann maidir leis an aeráid agus leis an inbhuanaitheacht a bhaint amach, agus tá údaráis áitiúla in áit iontach chun ceannaireacht láidir a sholáthar agus na cuspóirí sin á gcur chun cinn ar an leibhéal áitiúil agus réigiúnach.