Gníomhaireachtaí & Comhlachtaí Stáit faoi choimirce na Roinne
- Foilsithe: 9 Nollaig 2020
- An t-eolas is déanaí: 3 Feabhra 2026
Réamhrá
Déantar líon suntasach Gníomhaireachtaí Stáit a mhaoiniú ó laistigh de Ghrúpa Vótaí na Roinne, lena n-áirítear trí chomhlacht fhorfheidhmithe trasteorann – An Foras Teanga, ina gcuimsítear Foras na Gaeilge agus Tha Boord o Ulster Scotch agus Turasóireacht Éireann atá comhurraithe ag an Roinn (in éineacht leis an Roinn Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta agus an Roinn Geilleagair i dTuaisceart Éireann) i gcomhréir le téarmaí an Achta um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann 1999.
I gcomhréir le Cód Cleachtais chun Comhlachtaí Stáit a Rialú 2016 agus ar mhaithe le dea-rialachas san earnáil phoiblí, tá gach comhlacht stáit faoi réir maoirseachta agus freagrachta lena chinntiú go bhfuil socruithe láidre agus éifeachtacha rialachais i bhfeidhm i gcomhlachtaí stáit faoina coimirce.
Comhlachtaí
Rannóg Ealaíon & Cultúr
Is é an Chomhairle Ealaíon an ghníomhaireacht rialtais náisiúnta atá freagrach as maoiniú, forbairt agus cur chun cinn na n-ealaíon in Éirinn. Is é ról na Comhairle Ealaíon abhcóideacht a dhéanamh, comhairle a chur ar fáil, infheistíocht a dhéanamh agus oibriú i gcomhpháirtíocht le daoine eile, chun timpeallacht ealaíon bhríomhar a chothú i gcroílár shochaí na hÉireann.
Bunaíodh é i 1951 chun spéis an phobail sna healaíona a spreagadh agus eolas, meas agus cleachtas na n-ealaíon a chur chun cinn. Is comhlacht reachtúil é an Chomhairle Ealaíon agus tá sé neamhspleách i ndáil lena cinntí maoinithe. Déileálann Stiúrthóir agus foireann na Comhairle le hobair leanúnach agus feidhmeanna laethúla na heagraíochta, lena n-áirítear ullmhú Tuarascálacha Bliantúla agus Cuntas. Tá an tAire freagrach as an bhoird a cheapadh.
Is é Músaem Chester Beatty príomhmhúsaem chultúir an domhain in Éirinn, ag tabhairt aire do bhailiúchán lámhscríbhinní urghnách, leabhar neamhchoitianta, pictiúir mhionsonraithe agus réada maisiúla eile a bhfuil tábhacht dhomhanda leo agus á roinnt. Ba é leabharlann phríobháideach Sir Alfred Chester Beatty (1875–1968) an bailiúchán ar dtús: i ndiaidh a bháis, fágadh an bailiúchán faoi chúram iontaobhais, chun leasa agus taitneamh an phobail, agus thacaigh an Stát leis i bhfoirm deontais bhliantúil. Tá Chester Beatty aitheanta mar Institiúid Chultúrtha Náisiúnta, agus faigheann sé os cionn 85% dá mhaoiniú ón Stát.
Tá Gailearaí Ealaíne Crawford aitheanta mar Institiúid Chultúrtha Náisiúnta ón bhliain 2006 agus tá an Gailearaí tiomnaithe do na healaíona amhairc, stairiúla agus comhaimseartha araon. Lonnaithe i gCathair Chorcaí, tá breis is 3,000 saothar sa bhailiúchán, idir phéintéireacht agus dealbhóireacht Éireannach agus Eorpach ón ochtú haois déag, agus suiteálacha físe comhaimseartha.
Músaem Nua-Ealaíne na hÉireann
Bunaíodh Músaem Nua-Ealaíne na hÉireann don ealaín nua-aimseartha in Éirinn. Tá sé lonnaithe i mBaile Átha Cliath agus osclaíodh an músaem go hoifigiúil i mBealtaine na bliana 1991.
Institiúid Chultúrtha Náisiúnta na hÉireann i gcomhair Ealaíne Comhaimseartha is ea IMMA. Cuimsíonn a chlár ilchineálach uaillmhianach taispeántais, coimisiúin agus tograí le healaíontóirí Éireannacha agus ó thíortha eile. Tugann a chlár foghlama agus rannpháirtíochta deis do lucht féachana idir óg agus aosta idirghníomhú le healaín chomhaimseartha agus a gcuid cruthaitheachta a spreagadh.
Cartlann Náisiúnta na hÉireann
Cuireann Cartlann Náisiúnta na hÉireann rochtain ar fáil do thaighdeoirí ar fud an domhain ar thaifid phoiblí na hÉireann. Le breis is 60 milliún doiciméad a chlúdaíonn níos mó ná 200 bliain de stair, feidhmíonn sé mar fhoinse shaibhir faisnéise do thaighdeoirí de gach cineál. Déanann a bhfoireann saineolaithe coimeád, caomhnú agus rochtain ar na taifid atá á gcoinneáil sna cartlanna, rud a chinntíonn trédhearcacht agus tuiscint níos doimhne ar stair na hÉireann.
Is é Ceoláras Náisiúnta institiúid chultúrtha náisiúnta ceoil na hÉireann. Faoin Acht um Institiúidí Cultúrtha Náisiúnta 2015, rinneadh an comhlacht reachtúil den Cheoláras Náisiúnta (CNC) a bhfuil sé de chúram air an t-ionad náisiúnta do thaibhiú ceoil a bhunú, agus an institiúid atá freagrach as an gceol a chur chun cinn agus a thacú mar chuid dhílis de shaol na hÉireann.
Tá Ceolfhoireann Shiansach Náisiúnta lonnaithe san CNC, chomh maith le réimse eagraíochtaí ceoil eile a chur ar fáil, lena n-áirítear Cór Seomra Éireann, Ceolfhoireann Bharócach na hÉireann, Music Network, Crash Ensemble agus Music Generation.
Gailearaí Náisiúnta na hÉireann
Bunaíodh Gailearaí Náisiúnta na hÉireann faoi Acht Ghailearaí Náisiúnta na hÉireann 1854. Ó shin tá roinnt Achtanna leasaitheacha a fhorálann do riarachán na hinstitiúide agus a shainíonn a feidhmeanna tuilleadh. Tá sé mar aidhm ag an Ghaelearaí eispéireas den scoth a sholáthar a spreagann spéis agus meas san ealaín do chách agus tá sé tiomanta do dhaoine agus a gcuid ealaíne a thabhairt le Chéile.
Leabharlann Náisiúnta na hÉireann
Bunaíodh Leabharlann Náisiúnta na hÉireann sa bhliain 1877 agus is leabharlann taifead na hÉireann é. Bailíonn, cosnaíonn agus soláthraíonn an Leabharlann Náisiúnta breis is 12 mhilliún mír agus leanfaidh sé de bheith á déanamh amhlaidh sna blianta amach romhainn. Cuireann an Leabharlann Náisiúnta rochtain ar fáil saor in aisce ar na bailiúcháin ag ceithre shuíomh, agus ar líne chuig taispeántais agus imeachtaí, agus chuig seomraí léitheoireachta tagartha agus taighde.
Bunaíodh Ard-Mhúsaem na hÉireann faoin Acht um Fhorais Chultúrtha Náisiúnta 1997. Is é an cuspóir atá leis ná oidhreacht ábhartha iniompartha agus stair nádúrtha na hÉireann a bhailiú, a chaomhnú, a chur chun cinn agus a thaispeáint; na bailiúcháin a léirmhíniú agus a chur chun cinn agus iad a dhéanamh inrochtana do lucht féachana sa bhaile agus thar lear; a bheith ina ghlór údarásach ar ghnéithe ábhartha d’oidhreacht, chultúr agus stair nádúrtha na hÉireann; agus an ról ceannaireachta a choinneáil san oideachas, sa taighde agus sa scoláireacht a bhaineann leis na bailiúcháin.
Tá sé de chúram ar Fís Éireann maoiniú forbartha agus léiriúcháin a sholáthar do thionscadail scannán Éireannacha. Is comhlacht reachtúil Fís Éireann agus tá sé neamhspleách i ndáil lena chinntí maoinithe. Déileálann an Príomhfheidhmeannach agus foireann an Bhoird le hobair leanúnach agus feidhmeanna laethúla eagraíocht Fís Éireann, lena n-áirítear ullmhú Tuarascálacha Bliantúla agus Cuntais. Tá an tAire freagrach as an bhoird a cheapadh.
Rannóg Spórt
Is é Spórt Éireann an comhlacht reachtúil atá freagrach as forbairt spóirt, rannpháirtíocht a mhéadú ar gach leibhéal agus caighdeáin a ardú, lena n-áirítear forbairt Champas Náisiúnta Spóirt Éireann i mBaile an Abbotstown. Bunaíodh Spórt Éireann faoin Acht um Spórt Éireann 2015 agus níl sé corpraithe faoi Acht na gCuideachtaí 2014. Tá an tAire freagrach as an bhoird a cheapadh.
Rannóg na Meán agus Craolacháin
Díscaoileadh Údarás Craolacháin na hÉireann agus bunaíodh Coimisiún na Meán, an rialtóir neamhspleách meán, i mí an Mhárta 2023 de réir fhorálacha an Achta um Shábháilteacht Ar Líne agus Rialáil na Meán 2022. Tá an Coimisiún rialáil ar craoltóirí, soláthraithe físe ar éileamh agus ardáin ar líne atá bunaithe in Éirinn a Áirítear leis seo freisin tacú le hearnáil na meán in Éirinn agus í a fhorbairt.
Is eagraíocht meán náisiúnta neamhbhrabúis é RTÉ a dhéanann freastal ar mhuintir na hÉireann agus ar phobail na hÉireann thar lear. Is comhlacht reachtúil é RTÉ agus tá sé maoinithe go páirteach ag ioncam na Táille Ceadúnais agus go páirteach ag ioncam tráchtála. Tá an tAire freagrach as daoine a ainmniú le ceapachán chuig Bord RTÉ. Soláthraíonn NewERA comhairle airgeadais agus tráchtála ríthábhachtach d’Airí agus do Ranna maidir leis na cuideachtaí tráchtála san earnáil leathstáit atá faoina phunann agus tugann sé eolas mionsonraithe agus comparáideach ar fud earnálacha éagsúla.
Is é TG4 an Craoltóir Seirbhíse Poiblí Náisiúnta Gaeilge. Is comhlacht reachtúil é TG4 agus tá sé páirtmhaoinithe ag an Státchiste agus gineann sé ioncam tráchtála freisin. Tá an tAire freagrach as daoine a ainmniú le ceapachán chuig Bord TG4. Soláthraíonn NewERA seirbhís chomhairle airgeadais agus tráchtála ríthábhachtach d’Airí agus do Ranna maidir leis na cuideachtaí tráchtála san earnáil leathstáit atá faoina phunann agus tugann sé eolas mionsonraithe agus comparáideach ar fud earnálacha éagsúla.
Is comhlacht reachtúil é Oifig Aicmithe Scannán na hÉireann (IFCO) a bunaíodh den chéad uair i 1923 agus atá freagrach as scrúdú agus deimhniú a dhéanamh ar gach scannán agus físeán/DVD pictiúrlainne a dháiltear in Éirinn. Is é aidhm IFCO córas aicmithe nua-aimseartha agus iontaofa a sholáthar don phobal agus do thuismitheoirí go háirithe a:
- chosnaíonn leanaí agus daoine óga;
- a thugann aird ar shaoirse cainte agus
- a thugann meas ar luachanna shochaí na hÉireann
Rannóg Cumarsáide
Is é An Post soláthraí poist náisiúnta na hÉireann, ag soláthar réimse leathan táirgí agus seirbhísí lena n-áirítear seirbhísí poist, dáilte agus airgeadais. Soláthraíonn An Post seirbhísí baincéireachta gníomhaireachta agus rialtais chomh maith le feidhmiú trí fhochuideachtaí agus comhfhiontair éagsúla. Tá An Post struchtúrtha ina dhá ghnó den scoth - An Post Mails & Parcels agus An Post Retail.
Tá gnó Mails & Parcels ag fás go gasta i ngnó ríomhthráchtála agus margaíochta poist An Post, ag fritháireamh líon na bpost atá ag dul i laghad, agus ag an am céanna ag soláthar na seirbhíse poist den chaighdeán is airde do gach teach agus gnó in Éirinn. Tá sé mar aidhm ag An Post ról iomlán a ghlacadh i saol eacnamaíoch na hÉireann mar chnámh droma na ríomhthráchtála, ag cinntiú go bhfuil an rochtain chéanna ag pobail ar fud na hÉireann ar earraí agus atá i gcathracha móra an domhain.
Bainistíonn An Post Retail níos mó airgid thirim ná aon eagraíocht eile in Éirinn agus féachfaidh sé le héagsúlú agus fás a dhéanamh ar ár seirbhísí airgeadais agus miondíola agus rochtan iontaofa chuig seirbhísí rialtais a sholáthar do chustaiméirí, ar líne agus go pearsanta araon. Tá sé mar aidhm ag An Post athchóiriú a dhéanamh ar líonra na n-oifigí poist ionas go mbeidh oifig poist nua-aimseartha i ngach baile agus sráidbhaile mór in Éirinn, ag soláthar na seirbhísí teicneolaíochta airgeadais a theastaíonn ónár gcustaiméirí i sochaí gan airgead tirim. Tá An Post tiomanta don chlaochlú digiteach agus d’athnuachan branda ag tairiscint seirbhísí iomaíocha atá dírithe ar an gcustaiméir.
An Coimisiún um Rialáil Cumarsáide
Is é ComReg an comhlacht reachtúil atá freagrach as rialáil earnáil na cumarsáide leictreonaí (teileachumarsáid, cumarsáid raidió, tarchur craoltóireachta agus seirbhísí ráta préimhe) agus earnáil an phoist in Éirinn. Tá réimse leathan freagrachtaí ag ComReg i dteileachumarsáid (nó seirbhísí agus líonraí cumarsáide leictreonaí mar a thuairiscítear níos cruinne), poist agus bainistíocht speictrim. Feidhmíonn ComReg faoi Reachtaíocht na hÉireann agus an AE sna réimsí seo.
Tá ComReg freagrach as iomaíocht a éascú, as tomhaltóirí a chosaint agus as nuálaíocht a spreagadh. Baineann an ról le déileáil le saincheisteanna casta dlí, eacnamaíochta agus teicneolaíochta, agus a chinntiú go ndéantar a gcinntí go cothrom agus go mínítear go soiléir iad. Feidhmíonn ComReg mar chomhlacht coláisteach, agus glacann na Coimisinéirí cinntí go comhchoiteann. Tá sé seo tábhachtach chun spiorad Acht Rialála Cumarsáide, 2002 (arna leasú), a bhunaigh an Coimisiún, a chomhlíonadh.
Gníomhaireacht Forbartha an Mhoil Dhigitigh
Is cnuasach ceannasach de chuideachtaí teicneolaíochta agus meán digiteach agus daoine cruthaitheacha in Éirinn é an Mol Digiteach. Éascaíonn sé athghiniúint uirbeach i gceantar na Saoirsí agus cuireann sé leis an athghiniúint sin agus déanann sé píolótaí ar thionscadail atá ríthábhachtach d’fhorbairt leanúnach na hearnála digití in Éirinn. Is braisle ceannródaíoch de chuideachtaí teicneolaíochta agus meán digiteach agus de chruthaitheoirí in Éirinn é an Mol Digiteach. Soláthraíonn sé spás do ghnólachtaí dúchasacha chun fás agus forbairt.
Comhaltas ar Bhoird Stáit
Is féidir faisnéis maidir le comhaltas reatha ar Bhoird Stáit faoi choimirce na Roinne seo a fháil anseo.
Ag fónamh ar Bhord Stáit
Mar gheall ar Chinneadh Rialtais an 30 Meán Fómhair 2014 maidir le socruithe nua chun folúntais a líonadh ar Bhoird Stáit agus mar gheall ar fhoilsiú na dTreoirlínte maidir le Ceapacháin chuig Boird Stáit ón Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe atá ceadaithe ag an Rialtas, is é an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí atá freagrach anois as bainistiú a dhéanamh ar an bpróiseas maidir le fógraíocht a dhéanamh agus ceapaithe oiriúnacha ionchasacha a roghnú lena mbreithniú ag an Aire chun folúntais ar bhoird stáit a líonadh. Déanfar gach ceapachán i gcomhréir leis an reachtaíocht trína rialaítear gach Comhlacht Stáit.
Cuimsítear sa Cód Cleachtais chun Comhlachtaí Stáit a Rialú cur síos ar na róil agus freagrachtaí a bhaineann le Cathaoirligh, Boird agus Stiúrthóirí.
Chomh maith le sonraí a choinneáil maidir leis an gcomhaltas reatha ar Bhoird Stáit, fógraítear folúntais reatha trí Stateboards.ie freisin, mar aon le comhairle faoi mar is féidir iarratas a dhéanamh.
Táillí Comhaltaí Boird Stáit
Tá sonraí tugtha sa tábla thíos maidir leis na táillí a bhaineann le Boird Stáit atá faoin Roinn seo. Tá na rátaí, atá leagtha síos ag an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe, i bhfeidhm ó 1 Eanáir 2010.
Baineann na tagairtí do luach saothair cathaoirleach agus comhaltaí Bord le leibhéal na táille a bhfuil siad ina teideal, agus níl le tuiscint astu gur tharraing comhaltaí aonair an táille anuas. Nuair a cheaptar fostaithe sa tseirbhís phoiblí chuig Boird, faoin bprionsabal Duine Amháin Tuarastal Amháin, níl aon táillí iníoctha.
Chomh maith leis sin, tá sonraí maidir le táillí Boird ar fáil laistigh de thuarascálacha bliantúla gach eagraíochta faoi seach.
Chuaigh An Post, ComReg agus an Ghníomhaireacht Forbartha don Mhol Digiteach leis an Roinn Cultúir, Cumarsáide agus Spóirt ar an 2 Meitheamh 2025 tar éis bhunú na Roinne nuaí. Chuaigh an Bord Achomhairc um Aicmiú Scannán leis an Roinn ar an 1 Lúnasa 2025 ón Roinn Dlí agus Cirt.
Tá tuilleadh eolais maidir le luach saothair i gcás Bord Stáit ar fáil sa Chód Cleachtais chun Comhlachtaí Stáit a Rialú: Luach Saothair agus Aoisliúntas (2021).