Ceadaíonn an Rialtas reachtaíocht chun an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste a cheapadh mar iniúchóir ar RTÉ

Foilseoidh an tAire O’Donovan an Bille Craolacháin (Leasú)

Fuair ​​an tAire Cultúir, Cumarsáide agus Spóirt, Patrick O'Donovan TD, toil an Rialtais inniu chun an Bille Craolacháin (Leasú) a fhoilsiú.

Feabhsóidh an Bille trédhearcacht, cuntasacht agus luach ar airgead in RTÉ agus TG4 trí:

• an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste a cheapadh mar iniúchóir ar RTÉ;
• neartú údarás, ról, feidhmeanna agus saineolas riachtanach Bhord RTÉ agus TG4;
• feabhas a chur ar an gcreat reachtúil trína ndéanann Coimisiún na Meán measúnú ar fheidhmíocht agus ar mhaoiniú RTÉ agus TG4;
• forálacha a bhaineann le feidhmeanna, dualgais, cuntasacht, ceapachán agus dífhostú Ard-Stiúrthóirí RTÉ agus TG4 a neartú;
• foráil a dhéanamh maidir le trédhearcacht níos fearr i dtuairisciú gan ainm ar luach saothair fostaithe agus conraitheoirí;
• dualgais agus cóid seirbhíse meán a leathnú chuig gach ábhar neamhchraolta a fhoilsíonn RTÉ agus TG4;
• neamhspleáchas agus údarás Chomhairlí Lucht Féachana RTÉ agus TG4 a neartú.

Chomh maith leis sin sa Bhille:

• bunaítear creat reachtúil nua le haghaidh soláthar ábhar seirbhíse poiblí ag earnáil na meán níos leithne in Éirinn;
• foráiltear go n-íocfaidh RTÉ 25% ar a laghad dá maoiniú poiblí bliantúil isteach i gcuntas clár neamhspleách RTÉ chun críocha cláir a choimisiúnú ón earnáil neamhspleách;
• cinntítear nach féidir aon tobhach ar Shaothair Eorpacha (‘tobhach Netflix’) a fhorchur ach amháin ag Coimisiún na Meán tar éis treoir ón Aire;
• Tugtar cumhachtaí breise bailithe faisnéise do Choimisiún na Meán chun críche maoirseacht a dhéanamh ar Chreat Sábháilteachta Ar Líne na hÉireann.

Agus fáilte á cur aige roimh an gceadú chun an Bille a fhoilsiú, dúirt an tAire O'Donovan:

Cuirfear an Bille faoi bhráid Thithe an Oireachtais anois chun an próiseas parlaiminteach a leanúint go dtí go n-achtófar é.

Nótaí d’Eagarthóirí

Beidh téacs an Bhille ar fáil ar shuíomh gréasáin an Oireachtais sna laethanta amach romhainn.

Scéim Ghinearálta agus grinnscrúdú réamhreachtaíochta

Ar an 8 Aibreán 2025, cheadaigh an Rialtas foilsiú Scéim Ghinearálta an Bhille Craolacháin (Leasú) agus a tharchur chuig Comhchoiste an Oireachtais um Ealaíona, Meáin, Cumarsáid, Cultúr agus Spórt le haghaidh grinnscrúdú réamhreachtach. Tar éis a bhunaithe, ar an 8 Bealtaine 2025, cuireadh an Scéim Ghinearálta faoi bhráid an Choiste, a d’fhoilsigh a thuarascáil ar ghrinnscrúdú réamhreachtach ina dhiaidh sin ar an 17 Meán Fómhair 2025. Tar éis anailís dhomhain ar 85 mholadh an Choiste, scríobh an tAire chuig an gCoiste i mí Feabhra 2026 ag rá gur féidir nó gur tugadh aghaidh cheana féin ar 68 moladh, lena n-áirítear i reachtaíocht atá ann cheana féin agus trína n-ionchorprú sa Bhille Craolacháin (Leasú).

An Coimisiún um Thodhchaí na Meán

I mí Iúil 2022, d’fhoilsigh an Rialtas tuarascáil an Choimisiúin um Thodhchaí na Meán (FOMC) agus ghlac siad, i bprionsabal, le 49 dá 50 moladh. Tugann an Bille Craolacháin (Leasú) éifeacht do:

• Moltaí 6 – 1 go 6 – 7 agus 8 – 5 maidir le comhshó an Chiste Craolacháin atá ann cheana féin go Ciste Meán atá neodrach ó thaobh ardáin de;
• Moltaí 5 – 1, 5 – 3, 8 – 2, agus 8 – 3 a mhéid a bhaineann siad le córas níos éifeachtaí chun feidhmíocht agus maoiniú soláthraithe meán seirbhíse poiblí a mheas;
• Moladh 5-10 a mhol gur cheart go n-ardódh caiteachas RTÉ ar chuntas na gclár neamhspleách go 25% den mhaoiniú poiblí;
• Moladh 8 – 9 a mhol bunús reachtúil a sholáthar do shainchúram leathnaithe Choimisiún na Meán.

Coiste Comhairleach Saineolaithe ar Rialachas agus Cultúr

I mí na Bealtaine 2024, d’fhoilsigh an Rialtas an tAthbhreithniú Neamhspleách ar Rialachas agus Cultúr RTÉ arna ullmhú ag Coiste Comhairleach Saineolaithe (EAC) faoi chathaoirleacht an Ollaimh Niamh Brennan agus ghlac sé, i bprionsabal, le gach ceann dá mholtaí. I mí an Mheithimh 2024, d’fhoilsigh an Roinn Plean Cur Chun Feidhme. Tugann an Bille éifeacht do na moltaí seo a leanas:

• Moltaí 6.31 agus 6.37 maidir le sannadh an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste mar iniúchóir ar RTÉ;
• Moltaí 4.1, 5.1, 5.15, agus 5.19 mar a bhaineann siad leis an mBord, Coistí an Bhoird agus Ard-Stiúrthóirí RTÉ agus TG4.

Acht Eorpach um Shaoirse na Meán

Tá sé mar aidhm ag Acht Eorpach um Shaoirse na Meán an margadh inmheánach do sheirbhísí meán a neartú agus ilchineálacht na meán agus neamhspleáchas na meán san AE a chosaint trí rialacha agus nósanna imeachta náisiúnta ábhartha a chomhchuibhiú. Tá formhór an Achta um Shaoirse na Meán (EMFA) á chur i bhfeidhm i ndlí na hÉireann tríd an mBille um Rialáil na Meán 2026. Tá Airteagal 5 den Acht um Shaoirse na Meán (EMFA), a bhaineann le neamhspleáchas agus maoiniú soláthraithe meán seirbhíse poiblí, á chur i bhfeidhm tríd an mBille Craolacháin (Leasú).

Príomhfhorálacha a bhaineann le rialachas corparáideach RTÉ agus TG4

Neartaíonn an Bille bunús reachtaíochta rialachas corparáideach RTÉ agus TG4 trí:

• an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste a cheapadh mar iniúchóir ar RTÉ;
• forálacha a bhaineann le feidhmeanna, dualgais, cuntasacht, ceapachán agus dífhostú Ard-Stiúrthóirí RTÉ agus TG4 a shoiléiriú agus a leathnú;
• forálacha a bhaineann le feidhmeanna, dualgais, ról agus saineolas riachtanach bhoird agus choistí boird RTÉ agus TG4 a shoiléiriú agus a leathnú.

Creat feabhsaithe chun measúnú a dhéanamh ar fheidhmíocht agus ar mhaoiniú RTÉ agus TG4

Forálann an Bille do mheicníocht fheabhsaithe chun feidhmíocht agus maoiniú cuí RTÉ agus TG4 a mheas trí:

• ceangal a chur ar Choimisiún na Meán riachtanais mhaoinithe RTÉ agus TG4 a mheas agus a mheasúnú agus spriocanna feidhmíochta mionsonraithe a shocrú dóibh gach 3 bliana, agus an chéad cheann díobh sin le cur isteach faoin 30 Meitheamh 2027 agus an tréimhse 2028 – 2030 a chlúdach;
• foráil a dhéanamh go gcuirfidh an tAire an measúnú 3 bliana faoi bhráid an Rialtais tráth nach déanaí ná 6 seachtaine tar éis fhoilsiú na Meastachán sa bhliain chéanna (agus an chéad bhliain á bheith 2027);
• foráil a dhéanamh go n-ullmhóidh agus go bhfoilseoidh Coimisiún na Meán modheolaíocht agus nós imeachta mionsonraithe don mheasúnú 3 bliana, lena n-áirítear, inter alia, conas athruithe ar chostais ionchuir agus struchtúir chostais RTÉ agus TG4 a aithint agus a chainníochtú;
• ceangal a chur ar RTÉ agus ar TG4 ráitis straitéise 3 bliana a ullmhú (in ionad na ráiteas 5 bliana atá ann faoi láthair) bunaithe ar an measúnú 3 bliana ó Choimisiún na Meán agus na chéad ráitis ag clúdach na mblianta 2028 – 2030; agus
• foráil a dhéanamh go ndéanfaidh Coimisiún na Meán dhá athbhreithniú bliantúil:
  • an chéad cheann, faoin 30 Meitheamh gach bliain, ina scrúdófar an méid a chomhlíon RTÉ agus TG4 a spriocanna feidhmíochta agus a bhfuair siad maoiniú leordhóthanach sa bhliain roimhe sin i gcomhréir le EMFA;
  • an dara ceann, faoin 31 Deireadh Fómhair gach bliain, ina scrúdófar comhlíonadh ceanglais éagsúla maidir le cúnamh Stáit (amhail cuntasaíocht ar leithligh ar ioncam agus ar chaiteachas seirbhíse poiblí agus tráchtála).

Forálann an Bille nach féidir costas na meicníochta seo a aisghabháil ach trí thobhach a ghearradh ar RTÉ agus ar TG4 amháin, rud a chinntíonn nach dtitfidh an costas ar chraoltóirí teilifíse agus raidió tráchtála.

Trédhearcacht fheabhsaithe

Forálann an Bille d’oibleagáidí tuairiscithe breise ar RTÉ agus TG4 i leith luach saothair fostaithe agus conraitheoirí agus gníomhaíochtaí coimisiúnaithe ag:

• foráil a dhéanamh go nochtfaidh RTÉ agus TG4 faisnéis faoi luach saothair foirne agus conraitheoirí ábhartha i mbandaí airgeadais a chinnfidh an tAire ag féachaint do bheartas an Rialtais maidir le nochtadh na faisnéise sin;
• foráil a dhéanamh go bhfoilseoidh RTÉ agus TG4 tuarascáil bhliantúil ar choimisiúnú léiriúchán neamhspleách lena n-áirítear faisnéis faoi ainm an léiriúcháin, ainm na cuideachta léiriúcháin, costas iomlán an léiriúcháin i mbandaí airgeadais a chinnfidh an tAire, agus ranníocaíocht na hearnála poiblí agus an Státchiste le costas an léiriúcháin mar chéatadán den chostas iomlán léiriúcháin.

Comhairlí Lucht Féachana

Tá sé mar aidhm ag comhairlí lucht féachana RTÉ agus TG4 tuairimí mhuintir oileán na hÉireann a chur in iúl do bhoird RTÉ agus TG4 maidir leis na gníomhaíochtaí a dhéanann na soláthraithe chun a sainordú seirbhíse poiblí a chomhlíonadh. Leathnóidh an Bille ról na gcomhairlí lucht féachana trí:

• foráil a dhéanamh maidir le neamhspleáchas chomhairlí lucht féachana RTÉ agus TG4 agus roghnú chomhaltaí an dá chomhairle ag Coimisiún na Meán i ndiaidh comórtais phoiblí;
• foráil a dhéanamh go bhféadfaidh comhairle lucht féachana, sa bhreis ar an tuarascáil bhliantúil riachtanach, tuarascáil speisialta a ullmhú;
• ceangal a chur ar RTÉ agus ar TG4 freagairt do thuarascálacha bliantúla agus speisialta araon arna n-ullmhú ag a gcomhairlí lucht féachana.

Síneadh dualgas agus rialacha rialála chuig ábhar neamhchraolta arna fhoilsiú ag RTÉ agus TG4

Leis an mBille, leathnófar na dualgais agus na cóid a bhaineann faoi láthair le hábhar craolta agus físe ar éileamh chuig gach ábhar seirbhíse poiblí a chuireann RTÉ agus TG4 ar fáil, lena n-áirítear ábhar scríofa agus cláir fuaime a chuirtear ar fáil i gcatalóga ar líne (‘podchraoltaí’). Cuirfidh sé seo ar chumas lucht féachana gearáin a dhéanamh go díreach chuig RTÉ agus TG4 agus ansin chuig Coimisiún na Meán maidir leis an ábhar sin.

Creat nua le haghaidh soláthar ábhar seirbhíse poiblí

Forálann an Bille creat nua chun tacú le táirgeadh, soláthar agus cartlannú ábhar seirbhíse poiblí a chuirfidh soláthraithe ábhar seirbhíse poiblí ar fáil. Sa Bhille:

• ciallaíonn ‘ábhar seirbhíse poiblí’ aon chlár closamhairc nó fuaime, aon rud a fhoilsítear i bhfoilseachán preasa (i gcló nó ar líne), agus cineálacha ábhair ar líne (‘ábhar bunaithe ar ardáin seirbhíse poiblí’) a chuireann eolas, oideachas nó siamsaíocht ar fáil agus a bhaineann le liosta uileghabhálach catagóirí a thuairiscítear sa Bhille;
• ciallaíonn ‘soláthraí ábhar seirbhíse poiblí’ eintiteas rialáilte (amhail craoltóir atá rialáilte ag Coimisiún na Meán) nó eintiteas atá faoi réir réimeas féinrialála aitheanta (amhail nuachtán atá rialáilte ag Comhairle an Phreasa).

Tá trí phríomhghné sa chreatlach:

• déanfaidh Coimisiún na Meán athbhreithnithe 3 bliana ar sholáthar ábhar seirbhíse poiblí chun bearnaí i soláthar ábhar seirbhíse poiblí i nGaeilge agus i mBéarla a mheas agus chun bearta a mholadh chun na bearnaí seo a réiteach (caithfear an chéad cheann díobh a chur faoi bhráid an Aire faoin 30 Meitheamh 2027 agus an tréimhse 2028 - 2030 a chumhdach);
• déanfar an Ciste Craoltóireachta a thiontú ina chiste ar a dtugtar Ciste na Meán, a leanfaidh de bheith á mhaoiniú go bliantúil le 7% de ghlanfháltais táille ceadúnais teilifíse agus leithdháileadh ón Státchiste;
• as na hacmhainní atá ar fáil do Chiste na Meán, ullmhóidh agus oibreoidh Coimisiún na Meán scéimeanna maoinithe ábhar seirbhíse poiblí chun táirgeadh ábhar seirbhíse poiblí nua agus bearta chun acmhainneacht soláthraithe ábhar seirbhíse poiblí a fhorbairt a mhaoiniú.

Cuntas Clár Neamhspleách RTÉ

Chun deimhneacht a thabhairt don earnáil léiriúcháin neamhspleách, sa Bhille:

• ceanglaítear ar RTÉ 25% ar a laghad dá maoiniú poiblí a íoc isteach i gcuntas na gclár neamhspleách go bliantúil (le foráil go bhféadfaidh Coimisiún na Meán, tar éis ceadú an Aire, figiúr níos airde a ainmniú);
• foráil a dhéanamh go bhféadfaidh Coimisiún na Meán, tar éis moladh a rinneadh i gcomhthéacs an athbhreithnithe 3 bliana ar leordhóthanacht an mhaoinithe phoiblí agus faoi réir chomhaontú an Aire, figiúr níos airde ná 25% a sholáthar le hordú más iomchuí;
• foráil a dhéanamh go bhféadfaidh RTÉ podchraoltaí chomh maith le cláir raidió a choimisiúnú agus cláir chlosamhairc a choimisiúnú go heisiach don RTÉ Player tríd an gcuntas clár neamhspleách.

‘Tobhach Netflix’

De réir Airteagal 13 de Threoir an AE maidir le Seirbhísí Meán Closamhairc, tugann alt 159E den Acht Craolacháin 2009 údarás do Choimisiún na Meán tobhach (ar a dtugtar an ‘tobhach ar Shaothair Eorpacha’ ach ar a dtugtar ‘tobhach Netflix’ go coitianta) a ghearradh ar chraoltóirí closamhairc agus ar sholáthraithe físeáin ar éileamh. Féadfaidh Coimisiún na Meán nó Fís Éireann fáltais an tobhaigh a úsáid chun cláir chlosamhairc nua a mhaoiniú.

Chun maoirseacht agus cuntasacht dhaonlathach a chinntiú, forálann an Bille:

• nach féidir le Coimisiún na Meán tobhach a fhorchur ná a chúlghairm ach amháin ar scór treorach ón Aire;
• go n-ullmhóidh Coimisiún na Meán, roimh thobhach a thabhairt isteach, tuarascálacha ex-ante 3 bliana ar thionchar ionchasach tobhaigh, agus tar éis tobhach a thabhairt isteach, tuarascálacha ex-post 3 bliana ar thionchar iarbhír tobhaigh.

Cumhachtaí breise do Choimisiún na Meán

Tá cumhachtaí fairsinge ag Coimisiún na Meán cheana féin chun faisnéis a éileamh ó sholáthraí (lena n-áirítear an chumhacht chun barántais chuardaigh a lorg) tar éis imscrúdú foirmiúil a oscailt. Lasmuigh d’imscrúduithe agus mar chuid dá fheidhm mhaoirseachta, tá an chumhacht aige freisin a cheangal, trí fhógra i scríbhinn, ar sholáthraí rialáilte faisnéis a bhaineann le comhlíonadh Cód Sábháilteachta Ar Líne a sholáthar do Choimisiún na Meán. Leathnóidh an Bille an chumhacht seo chun faisnéis a bhailiú chun a cheangal ar eintitis rialáilte faisnéis a bhaineann le comhlíonadh an Achta um Sheirbhísí Digiteacha (DSA), cóid agus rialacha seirbhíse meán agus an Rialachán maidir le hÁbhar Sceimhlitheoireachta Ar Líne a sholáthar.