Nochtann an Rialtas athfhorbairt nua-chríochnaithe ar an gCartlann Náisiúnta
- Foilsithe: 2 Meitheamh 2026
- An t-eolas is déanaí: 2 Meitheamh 2026
Nochtadh go hoifigiúil leathnú mór den scoth ar stór cartlainne
Tá an tAire Patrick O’Donovan TD, Aire Cultúir, Cumarsáide agus Spóirt, agus an tAire ‘Boxer’ Moran TD, Aire Stáit atá freagrach as Oifig na nOibreacha Poiblí, tar éis comóradh a dhéanamh ar phointe ama stairiúil don Stát inniu, agus iad ag oscailt go foirmiúil an fhoirgneamh nua stórais chartlainne ag an gCartlann Náisiúnta ar Shráid an Easpaig, Baile Átha Cliath 8, i ndiaidh infheistíochta móire. Déanfaidh an tionscadal, a thosaigh i mí na Bealtaine 2024, féachaint chuige go seasfaidh taifid an Stáit an aimsir sna blianta amach romhainn i bhfoirgneamh cartlainne nua-aimseartha atá saintógtha don aidhm.
Is tionscadal suntasach é an athfhorbairt seo faoi chlár infheistíochta na nInstitiúidí Cultúrtha Náisiúnta mar chuid de Thionscadal Éireann 2040. Críochnaíodh an tionscadal laistigh de 98 seachtaine agus laistigh den bhuiséad ceadaithe de €37.1m.
Tá taifid oifigiúla an Stáit, chomh maith le bailiúcháin phríobháideacha, i seilbh na Cartlainne Náisiúnta. Tá breis is 60 milliún taifead sna bailiúcháin atá i gCartlann Náisiúnta, agus taifid ann ag dul siar chomh fada leis an 16 haois go taifid a bhaineann le stát nua-aimseartha na hÉireann. Tá taifid luatha Dhaonáirimh ag an gCartlann Náisiúnta chomh maith, lena n-áirítear, daonáirimh 1901 agus 1911 atá ar fáil go poiblí. Tá foireann na Cartlainne Náisiúnta díreach críochnaithe leis an obair ar fhoilsiú poiblí Dhaonáireamh 1926, an chéad dhaonáireamh i Saorstát Éireann, a bhí foilsithe ar 18 Aibreán 2026.
Coinnítear príomhbhailiúcháin na Cartlainne Náisiúnta go slán i bhfoirgnimh ar Shráid an Easpaig, Baile Átha Cliath 8, áit a bhfuil seomraí léitheoireachta poiblí, cóiríocht oifige agus stóras cartlainne
ann freisin. Tá stóras suntasach ann freisin i bhfoirgneamh bunaidh Oifig na dTaifead Poiblí ag Na Ceithre Cúirteanna. Mar sin féin, in ainneoin a achair, tá foirgneamh Shráid an Easpaig (monarcha brioscaí Jacob’s roimhe seo) lán ó 2013 i leith. Cuirfidh an athfhorbairt seo breis is 300,000 bosca cartlainne i stór cartlainne atá tógtha agus tiomnaithe don aidhm agus cuirfidh sé ar chumas na Cartlainne Náisiúnta a bailiúchán reatha de 60 milliún taifead a choinneáil chomh maith le glacadh leis na cainníochtaí ollmhóra taifead stáit atá i ranna rialtais agus atá ag fanacht le críochnú an tionscadail seo.
Ag labhairt dó ag an gCartlann Náisiúnta inniu, dúirt an tAire O’Donovan:
Tá áthas orm a bheith anseo inniu chun tionscadal fíor-chlaochlaitheach don Chartlann Náisiúnta a nochtadh. Is tionscadal suntasach é seo do cheann dár nInstitiúidí Cultúrtha agus cinntíonn sé gur féidir leis an gCartlann Náisiúnta freastal ar a riachtanais atá ag athrú i gcónaí ar bhealach inbhuanaithe agus atá réidh don todhchaí. Chonaiceamar le linn Deich mBliana na gCuimhneachán agus le foilsiú Dhaonáireamh 1926 le déanaí, an ról ríthábhachtach atá ag an gCartlann Náisiúnta i gcaomhnú taifid luachmhara an Stáit.
Cuirfidh an leathnú agus an tiontú seo ar fhoirgneamh Shráid an Easpaig ina stór nua-aimseartha, den scoth, slán agus rialaithe ó thaobh an chomhshaoil de, a chomhlíonann caighdeáin stórála cartlainne atá glactha go hidirnáisiúnta, méadú dhá thrian ar acmhainn stórála iomlán na Cartlainne Náisiúnta agus cuirfidh sé ar chumas na Cartlainne Náisiúnta leanúint dá freagracht reachtúil a chomhlíonadh chun taifid an rialtais a chosaint agus a chaomhnú.
Agus é ag labhairt inniu freisin, dúirt an tAire Kevin ‘Boxer’ Moran, Aire Stáit atá freagrach as Oifig na nOibreacha Poiblí:
Is buaicphointe infheistíochta tábhachtaí i gcosaint taifid agus bailiúcháin fhisiciúla an Stáit don todhchaí oscailt stór nua na Cartlainne Náisiúnta inniu. Soláthraíonn an tsaoráid seo an spás riachtanach atá ag teastáil chun freastal ní hamháin ar an méid taifead atá againn faoi láthair ach cinntíonn sí freisin go gcosnaítear ár n-oidhreacht chartlainne, go gcaomhnaítear í go slán agus go bhfuil rochtain uirthi do na glúnta atá le teacht. Tá áthas orm go bhfuil an stór críochnaithe anois, réidh chun freastal ar riachtanais athraitheacha na Cartlainne Náisiúnta anois agus amach anseo.
Ag an nochtadh freisin, dúirt Stiúrthóir na Cartlainne Náisiúnta, Orlaith McBride:
Is tréimhse spreagúil í seo dúinn ag an gCartlann Náisiúnta. Tá ríméad orainn go bhfuil foirgneamh chomh dochreidte sin críochnaithe againn ag Oifig na nOibreacha Poiblí agus Duggan Brothers Construction. Is léiriú fíor é an infheistíocht seo ón Rialtas sa Chartlann Náisiúnta ar an meas atá orainn mar institiúid agus ar ár ról. Táimid ag tnúth anois lenár gcéad chaibidil eile nuair a oibreoimid go dlúth lenár gcomhpháirtithe ar fud ranna rialtais chun go mbeidh siad in ann a gcuid taifead atá ar ais i bhfoirgneamh a aistriú chuig ár bhfoirgneamh nua agus iad a chur ar fáil don phobal.
Tá an tionscadal maoinithe ag an Roinn Cultúir, Cumarsáide agus Spóirt agus curtha i gcrích i gcomhpháirtíocht le hOifig na nOibreacha Poiblí. Is tionscadal faoin bPlean Forbartha Náisiúnta, Tionscadal Éireann 2040, an fhorbairt seo, lena bhfeicfear go leor dár nInstitiúidí Cultúrtha Náisiúnta a bhfuil an-oiread sin ceana againn orthu, á n-athchóiriú, á n-athnuachan agus á ndéanamh réidh don todhchaí do na glúnta atá le teacht.
CRÍOCH
Nótaí an Eagarthóra
- Bunaíodh an Chartlann Náisiúnta leis an Acht um Chartlann Náisiúnta 1986 agus aistríodh chuici páipéir na hOifige Taifead Poiblí agus na hOifige Páipéar Stáit, agus cuireadh deireadh leis an dá cheann acu. Sa bhliain 1992, bhog ceanncheathrú na Cartlainne Náisiúnta ó na Ceithre Cúirteanna go dtí sean-mhonarcha brioscaí Jacob i Sráid an Easpaig, Baile Átha Cliath 8.
- Caomhnaíonn an Chartlann Náisiúnta cuimhne an Stáit i bhfoirm a taifead scríofa. Faigheann agus cosnaíonn sí taifid phoiblí na hÉireann, rud a chinntíonn a n-infhaighteacht mar acmhainn do chách. Baineann na taifid seo le stair shóisialta, chultúrtha, eacnamaíoch agus pholaitiúil oileán na hÉireann ón Meánaois go dtí bunú Shaorstát Éireann i 1922 agus isteach sa ré nua-aimseartha.
- Faoin Acht, aistrítear taifid Ranna agus gníomhaireachtaí Rialtais chuig an gCartlann Náisiúnta nuair a bhíonn siad tríocha/fiche bliain d’aois. Faoi láthair, aistrítear cóip chrua de na taifid chuig an gCartlann Náisiúnta fós.
- Tá stórlann na Cartlainne Náisiúnta lán ó 2013 i leith. Tá an farasbarr stóráilte i stóras tráchtála lasmuigh den láthair. Chun an costas seo a mhaolú, ghlac an Chartlann Náisiúnta le níos lú ná leath den aistriú bliantúil ar thaifid 30 bliain d’aois agus go príomha iad siúd a bhfuil leas suntasach poiblí acu amhail doiciméid a bhaineann le cinntí Rialtais agus cúrsaí Angla-Éireannacha 20 bliain d’aois. Is ionann an iontógáil seo agus thart ar 5,000 bosca as meastachán de 12,000 bosca bliantúil agus mar thoradh air sin tá riaráiste sna Ranna atá ag méadú gach bliain freisin.
- Cuirfidh an stór cartlainne nua ar chumas na ranna agus na gcomhlachtaí rialtais faoi láthair gach riaráiste oibre a aistriú chuig an gCartlann Náisiúnta.
- Tá an Chartlann Náisiúnta i mbun Stórlann Dhigiteach a fhorbairt freisin chun go mbeifear in ann taifid dhigiteacha a aistriú.