Ceiliúradh ar 35 bliana LEADER – molann an tAire Calleary grúpaí as sprioc shuntasach a bhaint amach
- Foilsithe: 15 Márta 2026
- An t-eolas is déanaí: 15 Márta 2026
Inniu (Dé Domhnaigh, 15 Márta 2026) rinne an tAire Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta, Dara Calleary TD, comhghairdeas le grúpaí LEADER ar fud na hÉireann as an obair thábhachtach a dhéanann siad.
Sheol an Coimisinéir Éireannach Ray MacSharry clár LEADER tríd an gCoimisiún Eorpach ar an lá seo, an 15 Márta 1991, agus bíonn sé ar siúl i gcónaí i bpobail thuaithe ar fud na tíre.
Dearadh LEADER chun acmhainní a sholáthar do phobail chun a bhforbairt áitiúil féin a thiomáint trí chur chuige "ón mbun aníos" a chumhachtaíonn comhpháirtithe agus pobail áitiúla, agus Grúpaí Gníomhaíochta Áitiúla ag cabhrú le riachtanais shonracha a aithint agus forbairt a gceantar a threorú trí Straitéisí Forbartha Áitiúla.
Dúirt an tAire Calleary:
“Is ar chlár LEADER a tógadh beartas forbartha tuaithe in Éirinn le 35 bliana anuas. Gabhaim buíochas leis na páirtithe leasmhara go léir a ghlac páirt thar na blianta, ba chóir go mbeadh sibh go léir an-bhródúil as an méid a bhain sibh amach go dtí seo. Tugaim aitheantas don iar-Choimisinéir Talmhaíochta agus Forbartha Tuaithe, Ray MacSharry, as a stuaim agus a cheannaireacht le linn a thréimhse san oifig, rud a chuir athchóirithe móra ar an CBT.
“Cuireadh na hacmhainní riachtanacha ar fáil do phobail thuaithe le maoiniú LEADER chun fíorathrú a thabhairt i gcrích ina bpobail áitiúla féin, trí chur chuige forbartha áitiúla “ón mbun aníos”, faoi stiúir an phobail.”
Tháinig LEADER chun cinn trí roinnt tréimhsí clársceidealaithe agus leanann sé ar aghaidh inniu mar chuid de chlár LEADER 2023–2027, atá ag dul ó neart go neart anois agus tionscadail á gceadú ar fud na tíre. Faoi chlár 2023–2027, ceadaíodh breis is 1000 tionscadal go dtí seo le haghaidh maoiniú LEADER de bhreis is €50 milliún, ag tacú le raon leathan fiontar agus grúpaí pobail ar fud cheantair thuaithe na hÉireann.
Dúirt an tAire Calleary:
“Ceadaíodh breis is 1000 tionscadal le haghaidh maoiniú LEADER faoi chlár 2023–2027. Léiríonn an éacht seo tacaíocht shuntasach ó mo Roinnse agus ón Aontas Eorpach do phobail thuaithe ar fud na tíre.
“Tá ról ríthábhachtach ag an gcúnamh deontais a bhronntar faoi chlár LEADER i gcumhachtú pobail ar fud cheantair thuaithe na hÉireann trí na hacmhainní riachtanacha a sholáthar do ghrúpaí pobail, do ghnólachtaí agus do dhaoine aonair chun forbairt áitiúil a threorú go gníomhach ina gceantair.
“Chuir sé seo ar chumas ár bpobail thuaithe aghaidh a thabhairt ar na riachtanais agus na dúshláin shonracha ina gceantair áitiúla agus a bheith níos acmhainní, agus ag an am céanna tacú le cruthú post, agus folláine shóisialta agus eacnamaíoch a fheabhsú.”
LEADER amach anseo
Maoinítear clár LEADER mar idirghabháil faoin gComhbheartas Talmhaíochta agus, dá bhrí sin, is ábhar thar a bheith tábhachtach don Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta forbairt rialachán an AE a bhaineann le Comhbheartas Talmhaíochta iar-2027.
Tá Éire go mór ar son Comhbheartas Talmhaíochta dea-mhaoinithe a thacaíonn le hinmharthanacht agus acmhainneacht feirmeacha, uaillmhian comhshaoil, agus bearta forbartha tuaithe ar nós LEADER.
Mar fhocal scoir, dúirt an tAire Calleary:
“Tá forbairt Chomhbheartas Talmhaíochta iar-2027 thar a bheith tábhachtach do mo Roinnse. De réir mar a théann caibidlíochtaí AE ar aghaidh, labhróidh mé ar son chlár LEADER a bheith ina ghné lárnach de chreat nua Chomhbheartas Talmhaíochta agus ar son tús áite leanúnach a thabhairt do chlár LEADER a mhaoinítear go maith sna blianta amach romhainn.”
Tá tuilleadh eolais faoi chlár LEADER ar fáil ar líne trí leathanach baile LEADER na Roinne: https://www.gov.ie/LEADER
Nótaí don Eagarthóir
Cúlra LEADER
Sheol an Coimisiún Eorpach tionscnamh LEADER ar an 15 Márta 1991 chun aghaidh a thabhairt ar fhadhbanna i gceantair thuaithe nár éirigh leo a réiteach le beartais thraidisiúnta “barr anuas”.
I mí na Nollag 1991, fógraíodh go bhfaigheadh 17 ngrúpa forbartha tuaithe Éireannacha maoiniú faoin gclár.
Chuir an tionscnamh acmhainní agus tacaíocht ar fáil do ghníomhaithe áitiúla chun forbairt a gceantar féin a threorú, ag cothú cinnteoireachta áitiúla maidir le tionscadail agus pleananna gnó.
Tá clár LEADER tar éis teacht chun cinn trí roinnt tréimhsí cláreagraithe as a chéile:
- 1991-1993: Céim phíolótach (LEADER I)
- 1994-1999: LEADER II
- 2000-2006: LEADER+
- 2007-2013: Cuid den Chlár Forbartha Tuaithe
- 2014-2020: Cuid den Chlár Forbartha Tuaithe
- 2021-2022: Cuireadh idirthréimhse i bhfeidhm mar gheall ar mhoilleanna ar an gcéad chreat eile de chuid an AE.
- 2023-2027: Maoinítear an clár reatha trí Phlean Straitéiseach Comhbheartas Talmhaíochta na hÉireann agus buiséad €180 milliún. Dírítear ar fhorbairt eacnamaíoch, cuimsiú sóisialta, agus an timpeallacht tuaithe ann.
Clár reatha LEADER 2023-2027
Is clár maoinithe ilbhliantúil é clár LEADER a chómhaoiníonn an Coimisiún Eorpach faoin gComhbheartas Talmhaíochta.
Tacaíonn LEADER le fiontair phríobháideacha agus le grúpaí pobail trí chur chuige faoi stiúir an phobail i leith forbartha áitiúla agus é mar aidhm aige feabhas a chur ar chaighdeán na beatha agus ar ghníomhaíocht eacnamaíoch i gceantair thuaithe.
Seachadann líonra de Ghrúpaí Gníomhaíochta Áitiúla an clár. Roghnaítear na grúpaí seo chun Straitéisí Forbartha Áitiúla a chur i bhfeidhm dá gceantair gheografacha faoi seach. Seachadann 33 ghrúpa clár LEADER reatha 2023-2027 i 28 limistéar fo-réigiúnach ar fud na tíre. Ar an mórgóir, tagann na ceantair fho-réigiúnacha le teorainneacha an chontae.
Ní dhírítear maoiniú faoi chlár LEADER 2023-2027 ar aon ghrúpa nó earnáil nó gníomhaíocht ar leith i bpobail thuaithe. Dírítear an maoiniú ar chur chuige téamach i leith forbairt tuaithe faoi na ceannteidil seo a leanas:
- Forbairt Eacnamaíoch agus Cruthú Post
- Bonneagar Tuaithe agus Cuimsiú Sóisialta
- Forbairt Inbhuanaithe na Timpeallachta Tuaithe agus Maolú agus Oiriúnú don Athrú Aeráide
Tá an clár ag feidhmiú ar fud na tíre agus tionscadail ag tacú le raon leathan fiontar agus grúpaí pobail ag dul trí na céimeanna ceadaithe.
Tá maoiniú iomlán €180 milliún ag clár LEADER 2023-2027, agus ceadaíodh breis is 1000 tionscadal go dtí seo le haghaidh maoiniú LEADER de bhreis is €50 milliún, ag tacú le raon leathan fiontar agus grúpaí pobail ar fud cheantar tuaithe na hÉireann.
Eolas Nua faoi Chlár LEADER Iar-2027
Cuirfidh an chéad Bhuiséad AE (nó an Creat Airgeadais Ilbhliantúil) eile i ndiaidh 2027 agus an chéad Chomhbheartas Talmhaíochta eile tacaíocht ríthábhachtach ar fáil d’fheidhmíocht eacnamaíoch, shóisialta agus chomhshaoil cheantar tuaithe na hÉireann. Tá forbairt an Chomhbheartas Talmhaíochta i ndiaidh 2027 thar a bheith tábhachtach don Roinn Forbartha Tuaithe, Pobail agus Gaeltachta.
Tá sé seo tábhachtach i gcomhthéacs chlár LEADER a mhaoinítear trí mheascán de mhaoiniú ón státchiste Eorpach agus náisiúnta, agus níos ginearálta i ndáil le maoiniú Eorpach do bhearta forbartha tuaithe níos leithne.
Chun an próiseas caibidlíochta reatha a éascú, tá Coiste Comhairleach an Chomhbheartas Talmhaíochta bunaithe ag an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara, agus tugadh cuireadh d’ionadaithe ón RFTPG agus ó pháirtithe leasmhara tuaithe eile. Mar chuid den choiste seo, tá an RFTPG go mór ar son chlár LEADER a bheith ina ghné lárnach de chreat nua an Chomhbheartas Talmhaíochta agus tús áite a thabhairt do bhearta forbartha tuaithe.