Seolann an Rialtas Straitéis na hÉireann chun Féinmharú agus Féindíobháil a Laghdú: Connecting for Life 2026–2035
- Foilsithe: 27 Bealtaine 2026
- An t-eolas is déanaí: 2 Meitheamh 2026
D’fhoilsigh an Rialtas inniu Connecting for Life 2026–2035, straitéis nua uile-rialtais deich mbliana na hÉireann chun féinmharú agus féindíobháil a laghdú tuilleadh.
Leagtar amach sa straitéis fís shoiléir d’Éirinn ina gcailltear i bhfad níos lú daoine de dheasca féinmharaithe agus ina mbíonn rochtain ag daoine ar an tacaíocht atá de dhíth orthu. Áirítear inti sprioc uaillmhianach chun an ráta féinmharaithe a laghdú go 7 in aghaidh gach 100,000 duine nó níos ísle faoi 2035.
Tógtar an straitéis ar an dul chun cinn suntasach atá déanta le fiche bliain anuas, tráth ar tháinig laghdú aon trian (32%) ar an ráta féinmharaithe idir 2000 agus 2023.
Is mór an chailliúint gach bás trí fhéinmharú a mhothaíonn teaghlaigh, cairde agus pobail. Leagann an raon casta tosca a mbíonn tionchar acu ar fhéinmharú agus ar fhéindíobháil béim ar a thábhachtaí atá sé leanúint de bheith ag obair le chéile ar bhealach leanúnach agus diongbháilte ar fud na sochaí chun féinmharú a laghdú agus chun tacú leo siúd atá thíos leis.
Tugtar tosaíocht sa straitéis do chúram atruach duine-lárnach, agus dírítear ar na nithe seo a leanas:
- Tacaíochtaí géarchéime níos láidre in ospidéil agus i bpobail
- Seirbhísí pobalbhunaithe leathnaithe
- Cur chuige tráma-fheasach
- Rochtain fheabhsaithe ar thacaíochtaí dóibh siúd atá ag fulaingt féindíobhála
Cuirtear comhrá oscailte agus laghdú stiogma chun cinn inti freisin chun daoine a spreagadh le cabhair a lorg.
Bhí taithí bheo lárnach i bhforbairt na straitéise, agus bhí sí bunaithe ar bheagnach 1,900 aighneacht phoiblí.
Mar thoradh air sin, tá béim níos láidre sa straitéis nua ar thacú le daoine atá faoi bhrón de dheasca féinmharaithe, lena n-áirítear seirbhísí méala feabhsaithe, creat náisiúnta nua iarghabhála i ndiaidh féinmharaithe, agus tacaíochtaí feabhsaithe ionchoisne.
Dúirt an Taoiseach, Micheál Martin TD:
“Is tragóid é gach bás trí fhéinmharú a fhágann tionchar domhain agus buan ar theaghlaigh, ar phobail agus ar ár sochaí ina hiomláine. Cé go bhfuil dul chun cinn tábhachtach déanta againn, is bás amháin an iomarca fiú amháin. Léiríonn an straitéis nua seo ár gcomhthiomantas chun cur leis an dul chun cinn sin agus chun dul i ngleic le bunchúiseanna an fhéinmharaithe agus na féindíobhála. Beidh gá le freagairt uile-rialtais agus uile-shochaí, agus táim muiníneach, trí bheith ag obair le chéile, gur féidir linn todhchaí a chruthú ina mothaíonn níos mó daoine go bhfuil tacaíocht, meas agus dóchas acu.”
Dúirt an tAire Sláinte, Jennifer Carroll MacNeill TD:
“Léiríonn an straitéis seo ár n-uaillmhian cúram ardchaighdeáin, inrochtana agus atruach a chur ar fáil do gach duine a bhfuil gá acu leis. Trí sheirbhísí a neartú inár n-ospidéil agus inár bpobail, agus trí mheabhairshláinte a leabú san athchóiriú sláinte níos leithne, táimid ag cinntiú go bhfaigheann daoine aonair an cúram ceart, san áit cheart, ag an am ceart. Baineann sé seo le hathrú fíor agus fiúntach a chur i gcrích do dhaoine, do theaghlaigh agus do phobail ar fud na hÉireann.”
Dúirt an tAire Meabhairshláinte, Mary Butler TD:
“Le sé bliana anuas mar Aire Meabhairshláinte, shuigh mé le go leor máithreacha, aithreacha, deartháireacha, deirfiúracha, seantuismitheoirí agus cairde a bhí faoi bhrón de dheasca féinmharaithe agus d’éist mé lena scéalta. Mhothaigh mé uafás a gcaillteanais, agus is é sin a spreagann mé gach lá chun leanúint dár ndul chun cinn maidir le féinmharú a laghdú.
“Táim buíoch de gach duine den 1,900 duine a roinn a thaithí bheo chun bonn eolais a chur faoin straitéis seo, agus tá rún daingean agam an t-athrú atá éilithe ag daoine a chur i gcrích, lena n-áirítear infheistíocht mhéadaithe i seirbhísí méala féinmharaithe agus béim níos mó ar iarghabháil i ndiaidh féinmharaithe.
“Leanfaimid orainn ag infheistiú i dtacaíochtaí nuálacha pobalbhunaithe amhail Foirne Réitigh Géarchéime, Caiféanna Géarchéime ‘Solace’ agus Altraí Measúnaithe Géarchéime Féinmharaithe. Tá ár bhfócas fós ar rochtain ar roghanna eile seachas freastal ar ospidéil a leathnú, agus ag an am céanna cumas na ranna éigeandála a neartú chun freagairt le cúram tráthúil agus atruach nuair is gá.
“Rud tábhachtach eile is ea go dtabharfar tosaíocht sa straitéis seo freisin do na grúpaí is mó atá i mbaol féinmharaithe, lena n-áirítear an pobal Taistealaithe agus an pobal LADT. Tá freagracht orainn a chinntiú go gcuirimid tacaíochtaí spriocdhírithe agus cultúr-íogaire ar fáil i gcás ina mbíonn níos mó leithcheala agus anacair ag pobail leochaileacha.”
Dúirt an tAire Stáit a bhfuil freagracht air as Oifig na nOibreacha Poiblí (OPW), an tAire Boxer Moran:
“Braitheann rath na straitéise seo ar chomhoibriú ar fud an Rialtais, pobail agus seirbhísí. Trí bheith ag obair le chéile agus trí dhul i ngleic leis na tosca sóisialta agus eacnamaíocha a mbíonn tionchar acu ar fholláine, is féidir linn féinmharú agus féindíobháil a laghdú agus tacú le daoine saol sláintiúil, sásúil a chaitheamh. Neartaíonn an straitéis seo ár gcomhfhreagracht chun gníomhú agus chun tacú lena chéile. Má tá tusa nó duine éigin a bhfuil aithne agat air i gcruachás, tá tacaíocht ar fáil. Is féidir difríocht a dhéanamh trí theagmháil a dhéanamh. Le chéile, is féidir linn Éire níos atruaí agus níos athléimní a chruthú.”
Dúirt Anne O’Connor, POF FSS:
“Tá bród orm fáilte a chur roimh Straitéis nua na hÉireann chun Féinmharú agus Féindíobháil a Laghdú, Connecting for Life 2026–2035, ar céim uaillmhianach agus thábhachtach chun cinn í maidir leis an gcaoi a dtacaímid le daoine agus a gcosnaímid iad ar fud ár bpobal. Mar POF, táim go hiomlán tiomanta do thacú lenár bhfoireann uile chun seirbhís sláinte níos sábháilte agus níos atruaí a chur ar fáil do chách, ina dtugtar tús áite do mheabhairshláinte agus ina laghdaítear féinmharú agus féindíobháil. In éineacht leis an Roinn Sláinte, tá FSS – le tacaíocht ó struchtúir láidre rialachais agus cur chun feidhme go náisiúnta agus i ngach ceann dár Réigiúin Sláinte – go hiomlán tiomanta don straitéis seo a chur i ngníomh fíor agus fiúntach.”
Tacófar leis an gcur chun feidhme trí rialachas láidir agus comhoibriú tras-rialtais, agus an Roinn Sláinte, Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS), agus comhpháirtithe ag obair le chéile chun dul chun cinn intomhaiste a bhaint amach.
Léiríonn Straitéis na hÉireann chun Féinmharú agus Féindíobháil a Laghdú: Connecting for Life 2026–2035 tiomantas náisiúnta athnuaite chun féinmharú agus féindíobháil a laghdú trí atrua, fianaise agus comhpháirtíocht.
Nótaí d’Eagarthóirí:
Ginearálta
Bain úsáid as téarmaí neodracha simplí, amhail ‘bás trí fhéinmharú’, ‘fuair sé/sí/siad bás trí fhéinmharú’, nó ‘chuir sé/sí/siad deireadh lena shaol féin’. Ní úsáidtear an téarma ‘chuir lámh ina bhás féin’ toisc go mbaineann an abairt sin go minic le coireacht (díchoiríodh féinmharú in Éirinn in 1993) nó le peaca, agus ní cabhrach ceachtar den dá chomhcheangal sin.
Úsáid téarmaíocht duine-lárnach, nó duine ar dtús, nuair is féidir. Seachain téarmaíocht a shainíonn duine de réir an mhodha báis nó de réir a thaithí. Mar shampla, is fearr ‘duine a fuair bás trí fhéinmharú’ ná cur síos a dhéanamh ar dhuine mar ‘féinmharfóir’. Is fearr ‘duine atá faoi bhrón de dheasca féinmharaithe’ ná ‘duine faoi bhrón’. Abair ‘duine a dhéanann féindíobháil’ seachas ‘féindíobhálaí’.
Do na meáin
Más iriseoir nó gairmí meán thú atá ag plé le hábhar a bhaineann le féinmharú, lean Treoirlínte Meán Samaritans Ireland maidir le Tuairisciú ar Fhéinmharú agus Preventing Suicide, acmhainn do ghairmithe meán (An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte) – mar gheall ar na hiarmhairtí díobhálacha a d’fhéadfadh teacht as tuairisciú mífhreagrach.
Mar shampla, tá an-acmhainneacht díobhála ag baint le cur síos ar mhodh nó ar bhealach féinmharaithe nó féindíobhála (go háirithe do dhaoine atá faoi bhrón nó atá ag mothú leochaileach) agus d’fhéadfadh sé iompar foghlamtha nó aithriseach a chruthú (go háirithe i measc daoine a d’fhéadfadh a bheith i mbaol).
Molann na treoirlínte go láidir comharthaíocht chuig foinsí tacaíochta inrochtana iontaofa a chur san áireamh do dhuine ar bith a mbíonn tionchar ag na téamaí in aon chlúdach orthu.
Roinnt príomhleideanna:
- Cuir tagairtí san áireamh don fhéinmharú a bheith inseachanta agus tabhair eolas faoi fhoinsí tacaíochta, amhail líne chabhrach Samaritans. Féadfaidh sé seo daoine a spreagadh chun cabhair a lorg, rud a d’fhéadfadh beathaí a shábháil.
- Seachain teanga a dhéanann féinmharú a áibhéiliú nó a ghlóiriú. Seachain ceannlínte drámatúla agus téarmaí láidre amhail ‘eipidéim féinmharaithe’.
- Ná déan tagairt do shuíomh nó láthair ar leith mar áit a bhfuil cáil uirthi mar gheall ar bhásanna trí fhéinmharú, mar shampla ‘suíomh clúiteach’ nó ‘teaspointe’, agus seachain faisnéis a thabhairt, amhail airde droichid nó aille.
- Seachain pictiúir nó píosaí físe drámatúla, mothúchánacha nó áibhéalacha. D’fhéadfadh an iomarca íomhánna bás a ghlamúrú nó daoine leochaileacha a spreagadh chun iad féin a aithint go rómhór leis an duine éagtha.
- Seachain an iomarca clúdaigh agus socrú ró-fheiceálach scéalta, amhail príomhscéal ar an gcéad leathanach, agus ná cuir naisc le scéalta roimhe seo faoi fhéinmharú.
- Déileáil leis na meáin shóisialta go han-chúramach agus seachain trácht ar nó nascadh le tuairimí, nó le suíomhanna gréasáin/fóraim a chuireann féinmharú chun cinn nó a ghlamúraíonn é. Ar an gcaoi chéanna, tá sé níos sábháilte gan rannóga tráchta a oscailt ar scéalta faoi fhéinmharú agus ba cheart machnamh cúramach a dhéanamh ar oiriúnacht scéalta a chur chun cinn trí fhógraí brú.
- Ba cheart seachaint a dhéanamh ar ábhar ó nótaí féinmharaithe nó ó theachtaireachtaí comhchosúla a d’fhág duine atá tar éis bháis a chur san áireamh. D’fhéadfadh sé seo an dóchúlacht a mhéadú go n-aithneodh daoine iad féin leis an duine éagtha. D’fhéadfadh sé freisin féinmharú a rómánsú nó anacair a chur ar theaghlach agus ar chairde atá faoi bhrón.
- D’fhéadfadh tuairimíocht faoin ‘spreagadh’ nó faoi chúis féinmharaithe an cheist a róshimpliú agus ba cheart í a sheachaint. Tá féinmharú thar a bheith casta agus an chuid is mó den am níl aon eachtra ná toisc amháin ann a fhágann go gcuireann duine deireadh lena shaol féin.
Comharthaíocht chuig foinsí tacaíochta inrochtana iontaofa
Tá Samaritans ar fáil 24 uair an chloig gach lá le haghaidh tacaíochta rúnda neamhbhreithiúnaí.
- Saorghlao 116 123 am ar bith de lá nó d’oíche.
- Ríomhphost jo@samaritans.ie
- Tabhair cuairt ar www.samaritans.ie
Cuireann Pieta réimse seirbhísí um chosc ar fhéinmharú agus ar fhéindíobháil agus seirbhísí méala ar fáil.
- Saorghlao 1800 247247 am ar bith de lá nó d’oíche.
- Cuir an téacs HELP chuig 51444 (beidh gnáthrátaí teachtaireachtaí i bhfeidhm).
- Tabhair cuairt ar www.pieta.ie
Is seirbhís tacaíochta teachtaireachtaí saor in aisce gan ainm é Text About It.
- Cuir an téacs HELLO chuig 50808 am ar bith de lá nó d’oíche.
- Tabhair cuairt ar www.textaboutit.ie, áit a bhfuil rogha WhatsApp ar fáil freisin.
Is eagraíocht náisiúnta é, HUGG, Support After Suicide, ina gcuirtear tacaíocht mhéala piarthreoraithe, grúpaí agus daoine fásta fágtha faoi bhrón ag an féinmharú.
- Tabhair cuairt ar https://hugg.ie/
Tabhair cuairt ar www.yourmentalhealth.ie chun tuilleadh eolais a fháil faoi conas aire a thabhairt do do mheabhairshláinte, tacú le daoine eile, agus seirbhís tacaíochta a aimsiú i do cheantar. Is seirbhís teileafóin í líne faisnéise Your Mental Health FSS ar féidir leat glaoch uirthi chun faisnéis a fháil faoi thacaíochtaí agus seirbhísí meabhairshláinte agus faoin gcaoi le rochtain a fháil orthu. Saorghlao 1800 111 888 am ar bith de lá nó d’oíche.
Féadfaidh fir cuairt a thabhairt freisin ar www.yourmentalhealth.ie/men chun eolas a fháil faoi thacaíocht chomhairleoireachta saor in aisce agus inrochtana. Mar shampla, is féidir le fir anois sé sheisiún chomhairleoireachta saor in aisce a fháil le MyMind, trí dhochtúir teaghlaigh. Tá tacaíocht teileafóin saor in aisce rúnda d’fhir ar fáil anois freisin ó Connect Counselling, seacht lá na seachtaine idir 5pm agus 9pm – ar 1800 577 577.