Faomhann an Rialtas Plean Oiriúnaithe Earnála na Talmhaíochta, na Foraoiseachta agus Bia Mara um an Athrú Aeráide 2025
- Foilsithe: 26 Samhain 2025
- An t-eolas is déanaí: 28 Samhain 2025
D'fháiltigh an tAire Talmhaíochta, Bia agus Mara, Martin Heydon TD, roimh fhaomhadh an Rialtais ar Phlean Oiriúnaithe Earnála na Talmhaíochta, na Foraoiseachta agus Bia Mara um an Athrú Aeráide 2025, rud a léiríonn céim shuntasach chun ullmhacht na hÉireann do thionchair an athraithe aeráide a neartú.
Is é an t-oiriúnú an próiseas chun ullmhú d'eachtraí a bhaineann leis an aeráid amhail tuilte, teocht ag ardú, frasaíocht mhéadaithe, ganntanas farae, triomaigh agus stoirmeacha foircneacha agus freagairt dóibh, agus tá an plean seo ina ghné lárnach de fhreagairt na hÉireann faoin gCreat Náisiúnta Oiriúnaithe (2024).
Agus é ag trácht ar fhoilsiú Phlean Oiriúnaithe Earnála 2025, dúirt an tAire Heydon:
“Tá cúrsaí talmhaíochta, foraoiseachta agus na mara thíos leis ó thaobh tionchar aeráide de, agus léirigh eachtraí le blianta beaga anuas lena n-áirítear Stoirm Éowyn agus dúshlán an fhliú éanúil an géarghá atá le córais atá athléimneach ó thaobh na haeráide de. Is éard atá i gceist le hoiriúnú slite beatha a chosaint, ár n-acmhainní nádúrtha a chosaint, agus a chinntiú gur féidir le príomhearnálacha na hÉireann leanúint de bheith faoi bhláth in aeráid atá ag athrú."
Leagtar amach sa Phlean Oiriúnaithe 2025 straitéis na Roinne chun athléimneacht a chothú agus leochaileacht i leith an athraithe aeráide a laghdú ar fud na n-earnálacha sin. Aithnítear inti na príomhrioscaí aeráide atá roimh chórais táirgthe phríomhúla agus tugtar breac-chuntas inti ar ghníomhaíochtaí oiriúnaithe tosaíochta chun slite beatha a chosaint, chun tacú le hiomaíochas agus chun acmhainní nádúrtha a chosaint.
De dheasca teagmhais adhaimsire le déanaí leagadh béim ar an bpráinn a bhaineann leis an oiriúnú don athrú aeráide a chur chun cinn, lena n-áirítear:
- Stoirm Éowyn: 26,000 ha d'fhoraoiseacht a ndearnadh damáiste di de dheasca gaotha arda agus gaothstoite.
- Teochtaí ag ardú agus strus teirmeach: a dhéanann dochar do leas na n- ainmhithe, don táirgiúlacht, agus d'fhás féir.
- Teagmhais tuilte troma: a imríonn tionchar ar thalamh feirme, ar bhonneagar, agus ar ghréasáin iompair.
- Triomaigh fhada agus ganntanais farae: a dhéanann difear do tháirgeacht barr, do shláinte beostoic agus don táirgiúlacht.
- Stoirmeacha mara agus farraigí garbha: a chuireann isteach ar oibríochtaí iascaireachta agus ar bhonneagar cósta.
Tá táirgeoirí príomhúla ar thús cadhnaíochta maidir le freagairt do thionchair an athraithe aeráide, ach is freagracht chomhroinnte é an t-oiriúnú don athrú aeráide ar fud an tslabhra agraibhia ar fad. Leagtar amach sa phlean oiriúnaithe bearta praiticiúla chun tacú le hullmhacht, lena n-áirítear gníomhaíochtaí i mbainistiú ithreach agus uisce, éagsúlú foraoise, sláinte ainmhithe agus plandaí, cosaint an chósta agus oiriúnú don dobharshaothrú.
Mar shampla, aithníodh méaduithe ar ghaotha foircneacha mar ghuais ar fud na dtrí earnáil. In earnáil na talmhaíochta, d'fhéadfadh damáiste agus caillteanas foirgneamh gairneoireachta agus bonneagair eile a bheith mar thoradh ar ghaotha foircneacha. I measc na mbeart oiriúnaitheach a leagtar amach sa phlean tá dearadh struchtúrach feabhsaithe ar fhoirgnimh ghairneoireachta, cláir chistithe an Rialtais agus an Aontais Eorpaigh amhail an Scéim Agra-Chomhshaoil Tuaithe Aeráide agus na Scéimeanna Nua-Chóiriúcháin Talmhaíochta Spriocdhírithe a sholáthraíonn cistiú d'fheirmeoirí chun bonneagar a fheabhsú, lena n-áirítear bearta chun cosaint a dhéanamh i gcoinne tionchair adhaimsire agus meicníochtaí árachais chun cabhrú le feirmeoirí iad féin a chosaint ó thaobh airgeadais de i gcoinne damáiste do bhonneagar mar gheall ar eachtraí adhaimsire.
Féadfaidh gaotha foircneacha damáiste a dhéanamh d'fhoraoisí freisin agus damáiste a dhéanamh do bhonneagar agus bonneagar fóntais a chailleadh. I measc na bpríomhbheart oiriúnaitheach atá á gcur chun feidhme faoi láthair tá treoir maidir le bainistiú foraoise, tionscnaimh athfhoraoisithe agus foraoisithe, faireachán satailíte agus teicneolaíocht, chomh maith le taighde agus nuálaíocht i réimsí athléimneacht na foraoiseachta, teicnící cobhsaithe ithreach agus speicis chrainn a oireann do ghaotha arda a sheasamh.
Beidh dúshláin shuntasacha ann d'earnáil an bhia mara mar thoradh ar dhéine mhéadaithe na gaoithe agus na dtonnta foircneacha. Chun an riosca do shoithí a mhaolú, tá roinnt beart oiriúnaitheach agus tionscnamh beartais curtha i bhfeidhm cheana féin lena n-áirítear Seirbhís Gharda Cósta na hÉireann, an Creat Náisiúnta Pleanála Muirí, taighde agus faireachán agus réamhaisnéis na haimsire agus na mara.
Dúirt an tAire chomh maith:
“Chomh maith lenár n-astaíochtaí a laghdú, ní mór dúinn a áirithiú go mbeidh ár gcóras táirgthe bia athléimneach agus réidh le dul in oiriúint do rioscaí aeráide a bheidh ann amach anseo. Cuideoidh na gníomhaíochtaí a leagtar amach sa phlean seo lena chinntiú go bhfanfaidh ár n-earnálacha inbhuanaithe agus iomaíoch sna blianta amach romhainn.
“Léiríonn Plean Oiriúnaithe Earnála na Talmhaíochta, na Foraoiseachta agus Bia Mara um an Athrú Aeráide 2025 an chéad chéim thábhachtach eile chun earnálacha láidre, inbhuanaithe agus athléimneacha ó thaobh na haeráide de a thógáil, atá breá ábalta aghaidh a thabhairt ar na dúshláin agus na deiseanna a chuireann ár n-aeráid atá ag athrú i láthair."
Leagtar béim sa Phlean Oiriúnaithe freisin ar chás-staidéir ina léirítear conas a chuaigh patrúin aimsire atá ag athrú i bhfeidhm ar na hearnálacha cheana féin agus na bearta atá á gcur chun feidhme chun athléimneacht a chothú ar fud na bpobal tuaithe agus cósta lena n-áirítear scrúdú a dhéanamh ar thopaicí amhail tionchar na dteochtaí atá ag ardú ar leathadh galar, caomhnú, freagairt do riosca falscaithe atá ag athrú, cáilíocht an uisce agus samhaltú tonnta agus leibhéil farraige.
Tá cóip de Phlean Oiriúnaithe Earnála na Talmhaíochta, na Foraoiseachta agus Bia Mara um an Athrú Aeráide 2025 ar fáil anseo Iarscríbhinn_-_Talmhaíocht_Foraoiseacht_BiaMara.pdf