Fógraíonn an tAire Heydon cumhachtaí breise don Rialtóir Agraibhia chun trédhearcacht sa slabhra soláthair bia a fheabhsú
- Foilsithe: 16 Nollaig 2025
- An t-eolas is déanaí: 18 Nollaig 2025
D’fhógair an tAire Talmhaíochta, Bia agus Mara, Martin Heydon TD, inniu go bhfuil rialacháin nua á dtabhairt isteach a thabharfaidh cumhachtaí feabhsaithe don Rialtóir Agraibhia, ag comhlíonadh gealltanais thábhachtach faoin gClár Rialtais chun trédhearcacht agus cothroime a neartú ar fud an tslabhra soláthair agraibhia.
Tá ról reachtúil déach ag an Rialálaí Agraibhia (An Rialtóir Bia Talmhaíochta), a bunaíodh i mí na Nollag 2023 faoin Acht um Shlabhra Soláthair Talmhaíochta agus Bia 2023: reachtaíocht maidir le cleachtais éagóracha trádála (UTPanna) a fhorfheidhmiú; agus anailís praghais agus margaidh a dhéanamh chun trédhearcacht agus cothromas a fheabhsú ar fud an tslabhra soláthair agraibhia.
Ó bunaíodh é, tá ról ríthábhachtach imeartha ag an Rialtóir maidir le páirtithe leasmhara a chosaint ar fud na hearnála. Mhol an tAire Heydon an obair seo, ag rá:
“Ó bunaíodh é, tá an Rialtóir Agraibhia tar éis a ról reachtúil a chomhlíonadh de réir na gcaighdeán is airde, go háirithe maidir le reachtaíocht maidir le cleachtais éagóracha trádála a fhorfheidhmiú, agus leanann sé de bheith ag obair go héifeachtach thar ceann geallsealbhóirí san earnáil agraibhia.”
Cumhachtaí feabhsaithe chun tacú le trédhearcacht an mhargaidh
Dheimhnigh an tAire Heydon go bhfuil rialacháin sínithe aige anois a thabharfaidh cumhachtaí breise don Rialtóir chun iallach a chur ar ghnólachtaí faisnéis faoi phraghsanna agus faoin margadh a sholáthar i gcúinsí nár comhlíonadh iarratais dheonacha ar an bhfaisnéis sin.
Maidir leis seo, dúirt an tAire Heydon:
“Tá rialacháin á dtabhairt isteach agam anois a thabharfaidh cumhachtaí breise don Rialtóir. Faoi na rialacháin seo, beidh an cumas ag an Rialtóir faisnéis faoi phraghsanna agus faoin margadh a éileamh ó oibreoirí i gcásanna nár chomhlíon gnólachtaí iarratais ar fhaisnéis go deonach. Táim sásta go bhfuil na rialacháin seo comhréireach agus go gcuirfidh siad ar chumas an Rialálaí anailís léargasach a sholáthar ar an earnáil agraibhia, agus aird á tabhairt aige agus aon tionchar féideartha ar iomaíochas nó ar shaobhadh iomaíochta.”
Baineann na cumhachtaí feabhsaithe go sonrach le feidhm anailíse praghsanna agus margaidh an Rialtóra, atá go hiomlán scartha óna ról forfheidhmithe i ndáil le cleachtais éagóracha trádála.
Raon feidhme agus comhréireacht
Tá feidhm ag Acht Slabhra Soláthair Talmhaíochta agus Bia 2023 ar fud an tslabhra soláthair agraibhia, lena n-áirítear ollmhargaí agus miondíoltóirí móra. Mar sin féin, dheimhnigh an tAire Heydon go n-eisiafar gnólachtaí beaga de réir na rialachán nua mar aitheantas ar an ualach riaracháin a d’fhéadfadh bearta den sórt sin a chur ar ghnólachtaí níos lú.
Chun críocha na rialachán seo, sainmhínítear gnólacht beag, i gcomhréir le reachtaíocht an AE, mar fhiontar a fhostaíonn níos lú ná 50 duine agus nach mó ná €10 milliún a láimhdeachas bliantúil agus/nó a chlár comhardaithe bliantúil iomlán.
Ag trácht ar an raon feidhme agus an chomhréireacht, dúirt an tAire Heydon:
“Tá a fhios agam gur féidir le hualaí rialála nó riaracháin tionchar díréireach a imirt ar ghnólachtaí beaga. Tar éis dom é seo a phlé leis na páirtithe ábhartha, táim sásta nach mbeidh tionchar suntasach ag eisiamh gnólachtaí beaga ar cháilíocht agus ar dhianacht anailís an Rialtóra.”
Chun an t-ualach riaracháin a íoslaghdú tuilleadh, forálann na rialacháin nach bhféadfaidh an Rialtóir sonraí le haghaidh táirge aonair a éileamh ó aon ghnólacht níos mó ná uair amháin i dtréimhse 12 mhí.
Dáta tosaigh
Tiocfaidh na rialacháin i bhfeidhm an 31 Nollaig 2026, rud a thabharfaidh dóthain ama don Rialtóir Agraibhia na córais, na próisis agus na nósanna imeachta riachtanacha a fhorbairt chun na cumhachtaí nua a chur i bhfeidhm go héifeachtach.
Idir an dá linn, leanfaidh an Rialtóir de bheith i mbun a chuid feidhmeanna anailíse margaidh agus tuairiscithe trí úsáid a bhaint as faisnéis agus sonraí atá ar fáil go poiblí agus a sholáthraíonn gnólachtaí go deonach.
Próiseas comhairliúcháin agus reachtach
Thug an tAire Heydon faoi deara go raibh gá le machnamh cúramach a dhéanamh ar na cumhachtaí seo a thabhairt isteach, toisc go dtéann siad níos faide ná rialacháin thrédhearcachta margaidh an AE atá ann cheana féin agus dúirt sé freisin:
“Ós rud é go mbaineann reachtaíocht úrnua leis an leathnú cumhachtaí seo, rinne mo Roinn próiseas comhairliúcháin agus reachtach mionsonraithe sula ndréachtaíodh na rialacháin. Bhí orm a bheith sásta go raibh aon chumhachtaí breise a tugadh don Rialtóir comhréireach.”
Áiríodh sa phróiseas comhairliúcháin rannpháirtíocht le raon leathan páirtithe leasmhara, lena n-áirítear comhlachtaí feirmeoireachta, ionadaithe tionscail agus miondíola, Ranna Rialtais ábhartha, gníomhaireachtaí Stáit agus an Rialtóir Agraibhia féin.
Seasamh na soláthraithe níos lú a neartú
Leag an tAire béim ar an bhfíric gurb é príomhchuspóir na rialachán ná trédhearcacht a fheabhsú sa slabhra soláthair agraibhia agus seasamh soláthraithe níos lú a neartú, a d’fhéadfadh a bheith os comhair ceannaitheoirí níos mó a bhfuil cumhacht mhargála níos mó acu.
“Cuirfidh na cumhachtaí feabhsaithe seo feabhas suntasach ar chumas an Rialtóra anailís bhríoch agus léargasach ar phraghsanna agus ar an margadh a sholáthar i ngach cuid den slabhra soláthair agraibhia, lena n-áirítear an earnáil mhiondíola,”
a dúirt an tAire Heydon mar fhocal scoir.
Nótaí don Eagarthóir
- Bunaíodh an Rialtóir Agraibhia an 13 Nollaig 2023 faoin Acht um Shlabhra Soláthair Talmhaíochta agus Bia 2023.
- Feidhmíonn an Rialtóir:
- feidhm forfheidhmiúcháin i ndáil le cleachtais éagóracha trádála sa slabhra soláthair talmhaíochta agus bia, agus
- feidhm anailíse agus tuairiscithe praghais agus margaidh atá dírithe ar thrédhearcacht agus cothroime níos mó a chinntiú, d’fhonn seasamh na soláthraithe níos lú a neartú.
- Faoi Alt 12(3)(d) d'Acht 2023, féadfaidh an Rialtóir sonraí a bhaineann le praghas agus corrlaigh a lorg, lena n-áirítear ach gan a bheith teoranta dóibh:
- praghsanna a íocadh agus a fuarthas
- corrlaigh
- sonraí airgeadais agus cuntasaíochta
- tríchur táirgí talmhaíochta
- sonraí polasaí agus nósanna imeachta
- stádas fostaíochta agus faisnéis tuarastail
- Agus anailís á foilsiú aige, ceanglaítear ar an Rialtóir aird a thabhairt ar an tionchar féideartha ar iomaíochas agus ar an riosca saobhadh iomaíochta laistigh d’earnálacha na talmhaíochta, an mhiondíola agus na seirbhísí bia.