Leagann an tAire Heydon béim ar thorthaí suntasacha comhshaoil a léiríonn go bhfuil an fheirmeoireacht á cur i bhfeidhm mar chuid den réiteach chun an comhshaol a fheabhsú.
- Foilsithe: 28 Eanáir 2026
- An t-eolas is déanaí: 28 Eanáir 2026
- I dtréimhse trí bliana amháin, tá 6,000km de chriosanna maoláin bhruachánacha cosanta — fad atá comhionann leis an achar idir Éire agus an Meánoirthear
- 55,000 heicteár de limistéar foráiste nua do ghéanna agus d’ealaí a fhanann thar an ngeimhreadh — atá comhionann le 55,000 páirc CLG
- 2,300km de sceacha nua curtha – fad atá comhionann leis an achar idir Baile Átha Cliath agus an Róimh
- Breis agus 500,000 crann curtha agus 13,700 bosca neadaithe do scréachóga reilige suiteáilte
Leag an tAire Talmhaíochta, Bia agus Mara, Martin Heydon TD, béim inniu ar na tairbhí atá ag teacht chun cinn ar an leibhéal náisiúnta mar thoradh ar rannpháirtíocht dheonach feirmeoirí i bpríomhscéim agra-chomhshaoil na hÉireann le trí bliana anuas. Clúdaíonn an Scéim um Chomhshaol Tuaithe Talmhaíochta-Aeráide (ACRES) thart ar 1.5 milliún heicteár ar fud an Stáit agus tá torthaí suntasacha á nginiúint aici don chomhshaol, don bhithéagsúlacht agus do spriocanna aeráide agus cáilíochta uisce.
Mhol an tAire Heydon na feirmeoirí atá rannpháirteach in ACRES as an rannchuidiú thar a bheith suntasach atá déanta acu le bainistíocht inbhuanaithe talún agus le baint amach raon spriocanna comhshaoil.
"Is cuid den réiteach í an fheirmeoireacht chun feabhas a chur ar ár gcomhshaol. Faoin scéim ACRES, tá 6,000km de chúrsaí uisce cosanta ag feirmeoirí faoin ngníomh den Chrios Bhruachánaigh. Tá sé seo comhionann leis an achar idir Éire agus an Meánoirthear, agus is fad ollmhór de chúrsaí uisce atá i gceist anois, a bhfuil criosanna maoláin i bhfeidhm iontu chun cuidiú le cosc a chur ar chothaithigh agus ar ithir tionchar a imirt ar cháilíocht an uisce. ”
Ag tabhairt suntas do na héachtaí, dúirt an tAire:
“Is cúis áthais dom go bhfuil €741 milliún in íocaíochtaí faoin scéim ACRES eisithe le feirmeoirí as a gcuid oibre comhshaoil, sa bhreis ar na tairbhí éiceolaíochta leanúnacha a bhaineann leis an scéim. Measaim go bhfuil sé riachtanach go gcuirfí an pobal i gcoitinne ar an eolas faoin toradh atá an Stát ag fáil ón leibhéal sin infheistíochta. ”
Lean an tAire Heydon ar aghaidh:
“Roghnaigh feirmeoirí ó raon breis agus 30 gníomh nuair a rinne siad iarratas chun dul isteach in ACRES, agus tá na gníomhartha sin go léir deartha chun tairbhí comhshaoil, bithéagsúlachta, aeráide agus cáilíochta uisce a sheachadadh — tairbhí a thiocfaidh le chéile thar na cúig bliana a mbeidh siad rannpháirteach sa scéim. Mar shampla, tá 22,500 heicteár de bharraí clúdaigh curtha acu ar a gcuid tailte, agus is é cuspóir na mbeart sin ná láisteadh cothaithigh a laghdú agus cuidiú le cosc a chur ar chreimeadh ithreach. Ar an gcaoi chéanna, tá siad tar éis aontú breis agus 55,000 heicteár talún a bhainistiú chun limistéar foráiste gan cur isteach a chur chun cinn, d’fhonn tacú le géanna agus le healaí a fhanann thar an ngeimhreadh. Tá beagnach 6,800 heicteár curtha ar leataobh freisin chun foinse bhia shaincheaptha a chur ar fáil d’éin fheirme ar fud shéasúir an fhómhair agus an gheimhridh, rud atá comhionann le 6,800 páirc CLG. Tá an barr bia d’éin don gheimhreadh saincheaptha go sonrach chun tacú le nósanna aiste bia líon mór speiceas éan feirme, agus tá sé cruthaithe go bhfuil sé éifeachtach chun laghduithe i ndaonraí éan ar fud na hEorpa a aisiompú. Go tábhachtach, tá breis agus 800 comhairleoir oilte chun spriocanna comhshaoil ACRES a thuiscint agus chun iad a chur in iúl trí sheisiúin oiliúna do gach feirmeoir atá rannpháirteach sa scéim.
“Cé go bhfuil breis agus 2,300 ciliméadar de sceacha nua curtha go dtí seo faoi ACRES (fad atá comhionann leis an achar idir Baile Átha Cliath agus an Róimh), tá feirmeoirí i mbun athnuachana ar sceacha atá ann cheana féin freisin trí 306 ciliméadar de sceacha a leagan agus trí 1,082 ciliméadar eile a choppáil, agus tacaíonn na gníomhartha sceach seo go léir leis an mbithéagsúlacht ar fheirmeacha. Tá feabhas curtha ar chuma amhairc thírdhreacha feirme freisin trí bhreis agus leathmhilliún crann a chur faoi ACRES. Soláthraíonn crainn go leor tairbhí eile freisin, lena n-áirítear tacú leis an mbithéagsúlacht, scáth agus foscadh a chur ar fáil do bheostoc, agus cuidiú le creimeadh ithreach a laghdú.”
Dúirt an tAire, agus é ag tabhairt suntas don aitheantas a thug UNESCO do chleachtas na hÉireann maidir le Tógáil Chloiche Tirim, go bhfuil feirmeoirí Éireannacha ag caomhnú na coda luachmhaire seo dár n-oidhreacht chultúrtha trí 10,000 ciliméadar de bhallaí traidisiúnta cloiche tirime neamhspleácha a chothabháil faoi ACRES, rud a fheabhsaíonn cuma amhairc na tírdhreacha freisin.
Ag cur leis na tairbhí, dúirt an tAire Heydon:
“Beidh tairbhí suntasacha comhshaoil ag teacht chun cinn thar chúig bliana na scéime, agus beidh thart ar 25% den talamh talmhaíochta anseo cláraithe in ACRES ag díreach faoi bhun 54,000 feirmeoir. Chomh maith le gníomhartha sonracha a dhéanamh, amhail crainn nó sceacha a chur, nó criosanna maoláin a fhágáil ag cúrsaí uisce, tá cáilíocht chomhshaoil breis agus milliún heicteár talún measúnaithe chun críocha íocaíochtaí bunaithe ar thorthaí. Tá na híocaíochtaí bunaithe ar thorthaí faoi ACRES deartha chun feirmeoirí a spreagadh agus luach saothair a thabhairt dóibh siúd a sholáthraíonn torthaí comhshaoil níos fearr ar a gcuid tailte.”
Dúirt an tAire leis freisin:
“Ní rud seasta é an toradh ó ACRES, áfach, ós rud é gur féidir le feirmeoirí faoin gcur chuige Comhpháirtíochta ACRES leas a bhaint as maoiniú le haghaidh Infheistíochtaí Neamhtháirgiúla agus Gníomhartha Tírdhreacha.” Is gníomhartha comhshaoil comhlántacha iad seo ar féidir leo a chur i bhfeidhm chun cáilíocht chomhshaoil a gcuid tailte a fheabhsú. Is cúis áthais dom a thabhairt faoi deara go bhfuil breis agus €3.6 milliún íoctha go dtí seo le 1,542 de na rannpháirtithe sin i leith chur i bhfeidhm infheistíochtaí neamhtháirgiúla.”
Chuir an tAire críoch lena ráiteas trí bhuíochas a ghabháil le gach páirtí leasmhar atá bainteach le ACRES as an obair atá déanta acu go dtí seo, agus d’fhéach sé chun cinn lena gcuid oibre leanúnaí faoin scéim chun raon na dtairbhí don Stát a bharrfheabhsú.
Nótaí don Eagarthóir
Is comhpháirtíocht idir an tsochaí agus an talmhaíocht é Comhbheartas Talmhaíochta an Aontas Eorpach (CBT) a chinntíonn soláthar cobhsaí bia, a chosnaíonn ioncam feirmeoirí agus an timpeallacht, agus a choinníonn ceantair thuaithe bríomhara. Cuireann Ballstáit an Aontas Eorpach an CBT i bhfeidhm ar an leibhéal náisiúnta de réir Plean Straitéiseach an CBT atá ceadaithe don tréimhse 2023–2027.
Is í an Scéim um Chomhshaol Tuaithe Talmhaíochta-Aeráide (ACRES) an beart náisiúnta agra-chomhshaoil aeráide faoi Phlean Straitéiseach CBT na hÉireann don tréimhse 2023–2027.
Tá an Scéim á cómhaoiniú ag an Aontas Eorpach agus ag an Státchiste Náisiúnta.
Tá dhá chur chuige laistigh den Scéim:
- ACRES Ginearálta, atá ar fáil ar fud na tíre (lasmuigh den limistéar geografach ardtosaíochta mar a shainítear thíos don chur chuige Comhpháirtíochta ACRES), a thairgeann raon beart (oideasacha agus bunaithe ar thorthaí araon); agus
- an Comhpháirtíocht ACRES, atá ar fáil d’fheirmeoirí in ocht limistéar geografach ardtosaíochta sainithe.
Tá tuilleadh eolais ar fáil ar gov.ie – Scéim um Chomhshaol Tuaithe Talmhaíochta-Aeráide (ACRES). Tá réimse físeán eolais faoi ACRES ar fáil freisin ar chainéal YouTubena Roinne.