Cuireann na hAirí Heydon agus Muir fáilte roimh thrádáil eallaigh agus caorach a athbhunú idir Éirinn agus Tuaisceart Éireann

D’fhógair an tAire Talmhaíochta, Bia agus Mara, Martin Heydon TD, agus an tAire Talmhaíochta, Comhshaoil agus Gnóthaí Tuaithe, Andrew Muir MLA, inniu gur féidir le gluaiseacht eallaigh agus caorach, le haghaidh táirgthe agus pórúcháin, idir Éirinn agus Tuaisceart Éireann tosú arís ón Aoine, an 6 Márta 2026.

Is galar víreasach é galar gormtheanga a théann i bhfeidhm ar ainmhithe athchogantacha amhail eallach agus caoirigh. Cé nach mbaineann sé aon riosca le sláinte an duine ná le sábháilteacht bia, féadfaidh impleachtaí suntasacha a bheith aige do shláinte ainmhithe agus don trádáil. Tá iliomad séireatíopaí den víreas ann (1–30).

Ó dheimhnigh Éire a céad chás de Shéireatíopa 3 de Víreas Gormtheanga i mí Eanáir 2026, níor ceadaíodh ach gluaiseachtaí eallaigh agus caorach díreach chuig marú toisc nach bhféadfaí na ceanglais deimhniúcháin a chomhlíonadh. Tá rannpháirtíocht leanúnach ar siúl idir údaráis tréidliachta in Éirinn agus i dTuaisceart Éireann, agus leis an gCoimisiún Eorpach, chun bealach a bhunú chun sreafaí trádála a athbhunú. Tá maolú ó cheanglais áirithe deimhniúcháin á chur i bhfeidhm a cheadóidh eallach agus caoirigh bogadh gan srianta ó Bhallstáit eile ina bhfuil Séireatíopa 3 de Víreas Gormtheanga mar an t-aon séireatíopa i láthair, mar atá amhlaidh in Éirinn agus i dTuaisceart Éireann.

Ag fógairt an bhirt, dúirt an tAire Heydon: “Cuirim fáilte roimh thrádáil eallaigh agus caorach le haghaidh pórúcháin agus táirgthe a athbhunú idir Éirinn agus Tuaisceart Éireann. Ó aithníodh an chéad chás de ghalar gormtheanga in Éirinn, tá cur isteach suntasach déanta ar an trádáil trasteorann seo. Tá an trádáil seo ríthábhachtach don gheilleagar agraibhia ar fud oileán na hÉireann. Tá áthas orm a fhógairt go bhfuil an tAire Muir agus mé féin ag cur maoluithe i bhfeidhm a cheadóidh gluaiseachtaí ó Thuaisceart Éireann go hÉirinn agus vice versa atosú ón Aoine.”

Dúirt an tAire freisin: “Is í cosaint shláinte ainmhithe ár bpríomhthosaíocht i gcónaí. Ag an am céanna, tá sé riachtanach go laghdóimid aon chur isteach gan ghá ar fheirmeoirí agus ar earnáil an agraibhia. Soláthraíonn an maolú seo, ar comhaontaíodh é tar éis comhairliúcháin le heagraíochtaí feirmeoirí agus i ndlúthchomhar leis na húdaráis i dTuaisceart Éireann, réiteach cothrom agus comhréireach a cheadóidh don trádáil atosú. Ba mhaith linn buíochas a ghabháil le gach duine a ghlac páirt sa chomhairliúchán seo. Bhí mo Roinn i dteagmháil leis an gCoimisiún Eorpach. Foilseofar maolú na hÉireann agus beidh sé i bhfeidhm ón Aoine, an 6 Márta.”

Dúirt an tAire Muir: “Tá cosaint shláinte ainmhithe ríthábhachtach i gcónaí, ach aithním an cur isteach suntasach atá déanta ag srianta trádála ar fheirmeoirí agus ar earnáil níos leithne an agraibhia ar fud oileán na hÉireann. Ligfidh an cur chuige cothrom agus comhréireach seo, a forbraíodh i ndlúthchomhar le heagraíochtaí feirmeoireachta agus leis an tionscal níos leithne, don trádáil atosú agus riosca an ghalair á bhainistiú.”
“Ón Aoine ar aghaidh, beidh ainmhithe in ann gluaiseacht go saor arís idir Tuaisceart Éireann agus Poblacht na hÉireann. Leanfainn orm ag iarraidh ar fheirmeoirí ainmhithe a fháil ar bhealach freagrach agus, i gcomhairle lena dtréidlia príobháideach, machnamh a dhéanamh ar vacsaíniú in aghaidh Shéireatíopa 3 de Víreas Gormtheanga agus muid ag leanúint de mhonatóireacht ghéar a dhéanamh ar an staid. Cuirfidh an maolú ar chumas an Chrios Rialaithe Sealadach do Ghalar Gormtheanga i gCo. an Dúin a bhaint freisin, rud a cheadóidh gluaiseacht saor laistigh de Thuaisceart Éireann.”

Faoi théarmaí an mhaolaithe, ní bheidh aon deimhniúchán i ndáil le víreas gormtheanga ag teastáil a thuilleadh do ghluaiseachtaí beostoic leochaileacha (eallach, caoirigh, gabhair, camailligh, fianna agus unglaigh eile) agus iad ag bogadh ó Bhallstáit eile ina bhfuil Séireatíopa 3 de Víreas Gormtheanga mar an t-aon séireatíopa a tuairiscíodh. Maidir le hainmhithe leochaileacha a ghluaiseann ó Bhallstáit ina dtuairiscítear séireatíopaí eile seachas Séireatíopa 3 de Víreas Gormtheanga, beidh bearta breise maolaithe riosca ag teastáil. Tá dhá rogha ann:

1. Vacsaíniú agus tástáil dhiúltach víris (tástáil imoibriúcháin slabhra polaiméaráise) roimh ghluaiseacht

nó

1. Tástáil dheimhneach antashubstaintí agus tástáil dhiúltach víris (tástáil imoibriúcháin slabhra polaiméaráise) roimh ghluaiseacht

Cabhróidh na ceanglais seo go pointe leis an riosca go dtabharfar séireatíopaí eile isteach ar an oileán a mhaolú, ach ba chóir d’fheirmeoirí a bheith ar an eolas i gcónaí faoi staid an ghalair ar an mór-roinn agus cinntí eolasacha a dhéanamh sula n-allmhairítear beostoc leochaileach.

Leag an dá Aire béim ar an tábhacht a bhaineann le comhar leanúnach idir a Ranna chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin agus ar dheiseanna comhroinnte.Tá páirtithe leasmhara
, lena n-áirítear eagraíochtaí feirmeoireachta, margaí beostoic agus onnmhaireoirí, á gcur ar an eolas go díreach faoi na sonraí oibríochtúla.Leanfaidh an
Roinn de bheith i dteagmháil le hionadaithe tionscail agus lena gcomhghleacaithe i dTuaisceart Éireann chun freagairt go tapa d’aon fhorbairtí eile.

CRÍOCH

Nótaí d'Eagarthóirí

• Ní bhaineann na maoluithe seo le gluaiseachtaí speiceas leochaileach ó Éirinn go dtí an Bhreatain Mhór ná ón mBreatain Mhór isteach in Éirinn.
• Níl aon riosca sláinte poiblí bainteach le galar gormtheanga. Ní théann galar gormtheanga i bhfeidhm ar shláinte an duine ná ar shábháilteacht bia; tá feoil agus bainne sábháilte lena n-ithe. Chun na maoluithe seo a chur i bhfeidhm go hoibríochtúil, ní mór don Bhallstát cinn scríbe an Coimisiún agus na Ballstáit eile a chur ar an eolas go bhfuil gluaiseachtaí a chomhlíonann coinníollacha áirithe sláinte ainmhithe údaraithe. Foilsítear faisnéis faoi mhaolú gach Ballstáit faoin rannán “Movements within the EU” ar shuíomh gréasáin an Choimisiúin Eorpaigh faoin ábhar galar gormtheanga.
• Amach anseo, déanfar an rannán “current situation of bluetongue in Ireland” ar www.gov.ie/bluetongue a nuashonrú go seachtainiúil tráthnóna Dé Máirt.
• Is víreas é BTV3 ar féidir é a scaipeadh chuig eallach, caoirigh agus ainmhithe athchogantacha eile trí mhíoltóga, trí ionfhabhtú trasphlandúil ainmhithe torracha, agus trí tháirgí geirmeacha amhail seamhan. Ní féidir leis an víreas atáirgeadh i gcuileoga ach amháin nuair a sháraíonn an meánteocht laethúil 12 chéim.
• Tá trí vacsaín i gcoinne Shéireatíopa 3 de Víreas Gormtheanga ceadaithe lena n-úsáid in Éirinn.
• Chun vacsaíní i gcoinne Shéireatíopa 3 de Víreas Gormtheanga a fháil agus a úsáid, tá ceadúnas ag teastáil ón Roinn. Tá sonraí faoi conas iarratas a dhéanamh ar cheadúnas chun vacsaíní i gcoinne Shéireatíopa 3 de Víreas Gormtheanga a fháil agus a úsáid foilsithe ar shuíomh gréasáin na Roinne ag www.gov.ie/bluetongue.
• Is ábhar tráchtála é praghsáil agus soláthar vacsaíní BTV3 agus níl aon ról ag an Roinn i bpraghsanna a shocrú ná a rialú.
• Tá tuilleadh eolais faoi ghalar gormtheanga, lena n-áirítear comharthaí cliniciúla agus conas ráig amhrasta a thuairisciú, ar fáil ag www.gov.ie/bluetongue.