Fógraíonn na hAirí Heydon agus O’Brien €10 milliún maoinithe ó Chiste an Aontais um Aistriú Cóir do dhá thionscadal taispeána bithgheilleagair

Tacóidh dhá dhámhachtain €5 mhilliún an ceann faoin Tionscnamh Taispeána Bithgheilleagair Chiste an Aontais um Aistriú Cóir an Aontais Eorpaigh le dhá thionscadal bithgheilleagair le comhoibriú ar fud Lár Tíre

D’fhógair an tAire Talmhaíochta, Bia agus Mara, Martin Heydon T.D., agus an tAire Aeráide, Fuinnimh agus Comhshaoil, Darragh O’Brien T.D., inniu maoiniú €10 milliún do dhá thionscnamh taispeána bithgheilleagair. Is é seo an dara glao faoin Tionscnamh Taispeána Bithgheilleagair Chiste an Aontais um Aistriú Cóir an Aontais Eorpaigh, atá cómhaoinithe ag Rialtas na hÉireann agus ag an Aontas Eorpach. Tá an glao seo ceaptha chun réitigh phraiticiúla, infheistithe sa bhithgheilleagar a chur ar fáil i gCríoch Chiste um Aistriú Cóir in Éirinn i Lár Tíre, a thacaíonn le pobail agus le gnólachtaí slabhraí luacha bithbhunaithe nua ísealcharbóin a fhorbairt de réir mar a aistríonn an réigiún ó mhóin. Beidh gníomhaíocht taispeána, soláthar bithmhaise agus comhoibriú tionscail lárnach i Lár Tíre sa dá thionscadal, rud a ghinfidh infheistíocht áitiúil, deiseanna sa slabhra soláthair agus forbairt scileanna.

Tá maoiniú €5 mhilliún á dhámhachtain don tionscadal ‘BIOCHAR’, atá faoi stiúir Ollscoil Luimnigh, agus €5 mhilliún eile á dhámhachtain don tionscadal ‘TRANSFORM’, atá faoi stiúir Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Ag trácht dó ar an bhfógra, dúirt an tAire Heydon:

Tabharfaidh an tionscadal ‘BIOCHAR’ le chéile réimse comhpháirtithe ar fud na hÉireann agus bainfidh sé leas as a dtaithí chun táirge bithghuala inbhuanaithe a fhorbairt agus a tháirgeadh le haghaidh taispeána sa talmhaíocht, i gcóireáil uisce agus i mbonneagar iompair. Déanfar an bithghual as bithmhaise dúchasacha agus déanfar é a thástáil trí thaispeántais ar scála mór i gCríoch Chiste um Aistriú Chóir, lena n-áirítear sa talmhaíocht, i gcóireáil uisce agus i mbonneagar iompair. Forbróidh an tionscadal freisin treoirphlean ardleibhéil do shaoráid mheánmhéide bithghuala chun tacú le hinfheistíocht agus le hathdhéanamh amach anseo i Lár Tíre.

Trí chomhoibriú agus rannpháirtíocht leis an Circular Food Company i Lár Tíre agus le SOMATECH, soláthraí teicneolaíochta coipthe in Éirinn, léireoidh an tionscadal ‘TRANSFORM’ uaschúrsáil dramhaíola bia agus seachtháirgí agraibhia. Déanfar taispeántas ar scála tráchtála i saoráid an Circular Food Company i dTulach Mhór, Co. Uíbh Fhailí, le hinfheistíocht i dtrealamh nua agus i bhfoireann chun tacú le bithmhonarú inbhuanaithe, poist agus lóistíocht sa réigiún. Forbróidh an tionscadal múnla in-athdhéanta freisin don earnáil agraibhia i gcoitinne chun deiseanna uaschúrsála a dhíghlasáil chun comhábhair ar ardluach a tháirgeadh don tionscal bia agus beatha.

Ag trácht ar an dá thionscnamh nua mhaoinithe, dúirt an tAire O’Brien:

Dúirt Ceann Ionadaíochta an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn, Peter Power:

Dúirt Clare Bannon, Stiúrthóir Gníomhach Thionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre, an tÚdarás Bainistíochta do Chlár Chiste an Aontais um Aistriú Cóir in Éirinn:

Notes to editor

Images Repro Free

Sonraí an Tionscadail

Cuirfidh an tionscadal BIOCHAR, faoi stiúir Ollscoil Luimnigh, ar chumas maolú agus oiriúnú don athrú aeráide, agus cuirfidh sé le forbairt bithgheilleagair chiorclaigh, trí fheidhmchláir thras-earnála bithghuala a léiriú. Is ábhar saibhir i gcarbón é bithghual, atá cosúil le gual adhmaid, a dhéantar trí bhithmhais a théamh (mar shampla, sceallóga adhmaid nó iarmhair barr) le méid teoranta ocsaigine. Is féidir leis carbón a stóráil ar feadh tréimhsí fada agus is féidir leis feidhmiú freisin mar scagaire nádúrtha agus mar fheabhsaitheoir ithreach. Déanfar ábhair bhithghuala a sholáthar trí phróiseas tairisceana láidir ag úsáid bithmhaise a fhaightear ó amhábhair dhúchasacha, rud a chruthóidh deiseanna do chuideachtaí i gCríoch Chiste um Aistriú Chóir dul san iomaíocht do mhonarú conartha de réir shonraíochtaí an tionscadail. Déanfar trialacha taispeána i gCríoch Chiste um Aistriú Chóir ar fud na talmhaíochta agus na talún, an díleá anaeróbaigh, cóireáil uisce agus bonneagar, lena n-áirítear trialacha feirme tráchtála le feirmeoirí sa réigiún agus le comhpháirtithe amhail Aurivo. Oibreoidh an tionscadal le hinnealtóir chun treoirphlean nó scéim ardleibhéil do shaoráid mheánmhéide bithghuala a fhorbairt le roinnt le páirtithe leasmhara i gCríoch Chiste um Aistriú Chóir agus níos faide i gcéin, chun tacú le hinfheistíocht réigiúnach amach anseo.

Tá sé mar aidhm ag an tionscadal laghdú ar astaíochtaí carbóin a léiriú agus a bhailíochtú ar fud réimse earnálacha eacnamaíocha lena n-áirítear an talmhaíocht, an tógáil agus cóireáil fuíolluisce. Beidh trialacha taispeána, roghnú bithmhaise agus tástáil táirgí uile infheidhme i réigiún Chiste an Aontais um Aistriú Cóir in Éirinn agus beidh siad ar siúl laistigh den réigiún sin.

Sa talmhaíocht, léireofar bithghual mar bhreiseán aoiligh i sciobóil éanlaithe agus in aonaid stórála sciodair chun astaíochtaí amóinia a laghdú. Cuirfear an meascán aoiligh agus bithghuala ó na haonaid seo isteach i ndíleáiteoir anaeróbach ina bhfuiltear ag súil go mbainfidh cur leis an mbithghual dhá bhuntáiste amach;

(1) méadú ar tháirgeadh bithgháis, agus

(2) gabháil agus coinneáil cothaithigh ón aoileach ar bhealach a mhoillíonn scaoileadh na gcothaithigh nuair a úsáidtear mar fheabhsaitheoir ithreach é.

I dtaispeántas eile, úsáidfear bithghual ar dtús chun truailleáin orgánacha a bhaint as fuíolluisce. Ina dhiaidh sin, cuirfear an bithghual san aspal agus úsáidfear é chun bóithre nó lánaí rothaíochta a thógáil.Trí na gníomhaíochtaí seo, agus trí chonsóirt a thabhairt le chéile a bhfuil taithí shuntasach acu ar tháirgeadh, tástáil agus trialáil bithghuala, tá sé beartaithe go spreagfaidh an tionscadal BIOCHAR méadú ar tháirgeadh agus ar fhorbairt táirgí bithghuala.

Tá sé mar aidhm ag an tionscadal TRANSFORM, atá faoi stiúir Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, samhlacha gnó ciorclacha inscálaithe a fhorbairt agus a bhailíochtú a chuirfidh ar chumas táirgeoirí agus gnólachtaí bia agus dí seachtháirgí agraibhia a thiontú ina gcomhábhair fheidhmiúla ar ardluach trí bhithphróiseáil úrscothach.

Gineann Éire thart ar 835,000 tona de dhramhaíl bia gach bliain (an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil). Tugann TRANSFORM aghaidh ar an mbearna idir an líon mór seachtháirgí seo agus na húsáidí ar ardluach atá teoranta faoi láthair trí léiriú a dhéanamh ar an gcaoi ar féidir seachtháirgí bia agus dí a uaschúrsáil ina gcomhábhair indíolta seachas iad a chóireáil mar dhramhaíl.

I dtéarmaí simplí, úsáidfidh an tionscadal coipeadh rialaithe agus triomú chun seachtháirgí snáithíneacha a thiontú, ag tosú le grán grúdaireachta caite, ina gcomhábhair nádúrtha fheidhmiúla. Is comhábhair iad seo ar féidir leo cothú, blas, uigeacht agus seilfré i mbianna a fheabhsú, agus is féidir iad a úsáid freisin i mbeatha ainmhithe. Scrúdóidh an tionscadal múnla lárnaithe ag an Circular Food Company atá lonnaithe i dTulach Mhór, Co. Uíbh Fhailí, áit a n-úsáidfear teicneolaíochtaí coipthe solaid agus triomaithe chun comhábhair fheidhmiúla a chruthú ag úsáid grán grúdaireachta caite ar dtús.

Bunófar an cur chuige uaschúrsála iomlánaigh, ó bhailiú amhábhar go foirmliú comhábhar, i saoráid thiomnaithe an Circular Food Company i dTulach Mhór (taispeántas ar scála tráchtála ag úsáid córas aon tona), le tacaíocht ó infheistíocht €207,000 i dtrealamh sa tsaoráid atá bunaithe i gCo. Uíbh Fhailí. Infheisteoidh SomaTech €312,000 i dtrealamh modúlach coipthe solaid (a shuiteálfar i mBaile Uí Bhealach, Co. Mhuineacháin). Aistreofar táirgí idirmheánacha coipthe go Tulach Mhór le haghaidh próiseála iartheachtacha agus forbartha táirgí, rud a léireoidh conas is féidir an cur chuige seo a chur i bhfeidhm ar fud Chríoch Chiste Aistrithe Chóir de réir a chéile.

Forbróidh an tionscadal cás gnó do mhúnla dáilte lúb dúnta, rud a chuirfidh ar chumas táirgeoirí agraibhia eile dramhaíl nó seachtháirgí a luachú ag an bhfoinse trí aonaid mhodúlacha choipthe ar an láthair. Is féidir leis seo tacú le hathdhéanamh ar fud Lár Tíre agus ar fud na tíre.

Tá sé mar aidhm ag an gconsóirt suas le 50 post nua a chruthú nó a chothabháil i réigiún Uíbh Fhailí i réimsí an bhithmhonaraíochta inbhuanaithe agus na lóistíochta de réir mar a fhásann an teicneolaíocht agus glacadh an mhargaidh. Scrúdófar múnla dáilte freisin, ina gceadófar an saineolas teicneolaíochta le húsáid ag táirgeoirí agus monaróirí agraibhia eile, rud a chuirfidh ar chumas gnólachtaí ar fud na hÉireann comhábhair ar luach níos airde agus samhlacha gnó ciorclacha a chruthú laistigh dá slabhraí soláthair féin. Tá an dá mhúnla deartha chun tacú le slabhraí soláthair gearra, éifeachtúlacht acmhainní a fheabhsú, úsáid inscálaithe agus in-athdhéanta teicneolaíochtaí bithbhunaithe a fhorbairt, agus freagracht don mhargadh a spreagadh.

Tionscnamh Taispeána Bithgheilleagair Chiste an Aontais um Aistriú Cóir

Tá Tionscnamh Taispeána Bithgheilleagair Chiste an Aontais um Aistriú Cóir cómhaoinithe ag Rialtas na hÉireann agus ag an Aontas Eorpach trí Chiste an Aontais um Aistriú Cóir. Dearadh glao maoinithe €10 milliún in 2025 chun an bithgheilleagar a phíolótú agus a léiriú i ngníomh laistigh de Chríoch Chiste Aistrithe Chóir. Thug an maoiniú deis tacú le dlúthchomhoibriú idir páirtithe leasmhara ar fud an tslabhra luacha bithbhunaithe ar fad, lena n-áirítear fiontair bheaga agus mheánmhéide, eagraíochtaí taighde, ollscoileanna, údaráis áitiúla, braislí, príomhtháirgeoirí, tionscail bhithphróiseála agus brandaí tomhaltóirí.

Bhí sé mar aidhm ag an nGlao seo tacú le forbairt dhá thionscadal píolótacha agus taispeána bithgheilleagair sna “Críocha Ainmnithe” i Lár Tíre, lena n-áirítear contaetha Laoise, an Longfoirt, Uíbh Fhailí, na hIarmhí, Ros Comáin, agus Ceantair Bhardasacha Bhéal Átha na Sluaighe (Co. na Gaillimhe), Bhaile Átha Í agus Claonadh–Maigh Nuad (Co. Chill Dara), agus Charraig na Siúire agus Dhurlas (Co. Thiobraid Árann).

I mí Dheireadh Fómhair 2024, fógraíodh €10 milliún de mhaoiniú do dhá thionscadal rathúla faoi Ghlao 1 de Thionscnamh Taispeána Bithgheilleagair Chiste an Aontais um Aistriú Cóir. Tá an tionscadal ‘Dobharshaothrú Bithgheilleagar Ciorclach Mount Lucas ’ lonnaithe i Mount Lucas i gCo. Uíbh Fhailí agus tá an tionscadal ‘BioScale’ up lonnaithe ar Champas Náisiúnta na Bithgheilleagair, Lios Caoin i nDurlas, Co. Thiobraid Árann. Ó bronnadh an maoiniú orthu, tá an dá thionscadal ag obair chun foireann riachtanach a earcú agus chun an trealamh taispeána atá ag teastáil a cheannach agus a shuiteáil ar a suíomhanna.

Tá an dá thionscadal gníomhach i gcur in iúl a gcuid cuspóirí trí phríomhghníomhaíochtaí bithgheilleagair amhail Cruinniú Mullaigh Uile-Oileáin na Bithgheilleagair 2025 agus Seachtain Bithgheilleagair na hÉireann 2025. Méadóidh an dá thionscadal go suntasach gníomhaíochtaí eolaíochta agus taispeána in 2026. Táthar ag súil go reáchtálfar imeacht seolta oifigiúil ag gach suíomh i samhradh 2026 chun an trealamh, na saoráidí agus an fhoireann mhaoinithe a thaispeáint.

An Bithgheilleagar

Is deis straitéiseach don 21ú haois é an bithgheilleagar, mar thiománaí fáis ghlais, iomaíochais agus athléimneachta. Baineann sé úsáid níos fearr as acmhainní bitheolaíocha, as barr feabhais eolaíochta agus as an mbonn tionsclaíoch chun ár ngeilleagar a dhícharbónú agus chun ábhair agus táirgí atá bunaithe ar bhreoslaí iontaise a chur in ionad. Forbraíonn sé réitigh phraiticiúla a thacaíonn le rathúnas eacnamaíoch agus le pobail láidre tuaithe agus cósta, agus a chabhraíonn leis an tionscal aistriú chuig samhlacha táirgthe níos ciorclaí. Cuireann sé le neamhspleáchas straitéiseach trí spleáchas ar tháirgí allmhairithe atá bunaithe ar bhreoslaí iontaise a laghdú agus féadann sé cur go suntasach le spriocanna aeráide agus comhshaoil amhail éifeachtúlacht acmhainní, laghdú astaíochtaí gás ceaptha teasa, athléimneacht uisce, truailliú nialasach agus bithéagsúlacht.

Tacaíocht do phíolótú agus do thaispeántas bithgheilleagair

Is cuspóir lárnach de Phlean Gníomhaíochta na Bithgheilleagair 2023–2025 é tacaíocht do ghníomhaíochtaí píolótacha agus taispeána.

Tá €22 milliún infheistithe cheana féin ag an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara i ngníomhaíochtaí taispeána bithgheilleagair ó 2023 i leith trí €10 milliún a fógraíodh faoi Thionscnamh Taispeána Bithgheilleagair Chiste an Aontais um Aistriú Cóir, €3 mhilliún a fógraíodh don tionscnamh taispeána comhtháite díleá anaeróbaigh agus bithscagtha glasa, agus €9 milliún a fógraíodh faoi Thionscnamh Taispeána Bithgheilleagair an Oileáin Chomhroinnte.

Baineann an fógra seo le dara Ghlao maoinithe, ar luach €10 milliún eile, a osclaíodh faoi Thionscnamh Taispeána Bithgheilleagair Chiste an Aontais um Aistriú Cóir: Tionscnamh Taispeána Bithgheilleagair Chiste an Aontais um Aistriú Cóir 2025 (Glao 2).

Aistriú Cóir – maoiniú agus tacaíochtaí

Go dtí seo, reáchtáladh 15 ghlao, agus bronnadh os cionn €110 milliún ar 183 tionscadal (faoi chomhaontú deontais).

I measc na dtionscnamh tá:

Scéim Turasóireachta Athghiniúna agus Forbartha Áite Fháilte Éireann – ag éagsúlú geilleagair áitiúla agus ag neartú achomharc Lár Tíre mar cheann scríbe turasóireachta.

Scéim Tacaíochta do Straitéisí Eacnamaíocha Áitiúla agus Réigiúnacha (arna riaradh ag Pobal) – do thionscadail atá dírithe ar inbhuanaitheacht chun tacú le forbairt eacnamaíoch atá faoi stiúir áitiúil.

Scéim Thionscnamh Taispeána Bithgheilleagair na Roinne Talmhaíochta, Bia agus Mara – chun go mbeidh an earnáil bhithbhunaithe aeráid-neodrach agus inbhuanaithe, le ciorclacht agus iomaíochas feabhsaithe sa mhargadh domhanda.

Tionscadal Athchóirithe Portaigh Tóchar na Seirbhíse Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra – ag soláthar maoinithe do shuirbhéireacht agus do phleanáil athchóirithe portaigh sa chríoch, chomh maith le léirmhíniú, oideachas agus gníomhartha athchóirithe.

Fáilte Ireland ag obair le Bord na Móna mar chomhpháirtí straitéiseach chun cosáin atá inrochtana go huilíoch a fhorbairt ar iar-thailte móna tionsclaíocha ar thailte poiblí sa chríoch.

An tÚdarás Náisiúnta Iompair ag tacú le dícharbónú bealaí bus tuaithe áitiúla poiblí, chomh maith le tacaíocht a chur ar fáil d’oibreoirí bus príobháideacha sa réigiún chun a bhflít a aistriú chuig feithiclí leictreacha.

Glao nua seolta faoi Chlár Chiste an Aontais um Aistriú Cóir – Tacaíocht d’Aistriú Inbhuanaithe trí Ghníomhú ar son na hAeráide do Chríoch Athléimneach (START)

Tá an glao is déanaí faoi Chlár Chiste an Aontais um Aistriú Cóir oscailte anois agus tacóidh sé le tionscadail bhonneagair agus staidéir féidearthachta faoi stiúir údaráis áitiúla atá ailínithe leis an gclár. Is ionann an scéim Tacaíocht d’Aistriú Inbhuanaithe trí Ghníomhú ar son na hAeráide do Chríoch Athléimneach (START) agus infheistíocht €30 milliún eile i gCríoch Aistrithe Chóir an Aontais Eorpaigh i Lár Tíre atá dírithe ar ghníomhú áitiúil ar son na haeráide.

Tacóidh an scéim nua seo tuilleadh leis an aistriú aeráide agus le hathléimneacht fhoriomlán na Críche Aistrithe Chóir trí thacú le tionscadail atá san áireamh i bPleananna Gníomhaíochta Aeráide na nÚdarás Áitiúil. Áirítear i measc na gcineálacha tionscadal ar féidir maoiniú a fháil faoin scéim seo tionscadail fuinnimh in-athnuaite, oibreacha éifeachtúlachta fuinnimh, athchóiriú talún éillithe amhail iar-líonta talún, agus infheistíocht i mbonneagar iompair inbhuanaithe ina gceantair áitiúla.

Beidh údaráis áitiúla sa réigiún i gceannas ar chur i bhfeidhm na dtionscadal seo, ó thosaíochtaí áitiúla a shainaithint agus iarratas a dhéanamh ar mhaoiniú, go dtí obair le comhpháirtithe pobail maidir le cur i bhfeidhm. Féadfaidh siad comhpháirtíocht a dhéanamh le grúpaí pobail, le heagraíochtaí neamhrialtasacha agus le heagraíochtaí eile.

Tá tuilleadh eolais faoin nglao, atá á riaradh ag Pobal, ar fáil anois ar shuíomh gréasáin Pobal.