Réamhaisnéis Nematodirus 2026

Achoimre Fheidhmeach

Cumasaíonn réamhaisnéis Nematodirus 2026 cosc ar ghalar in uain

Is féidir le péisteanna Nematodirus buinneach trom a chur faoi deara in uain óga san earrach, mar gheall ar an gclaonadh atá ag uibheacha an phéiste goir ar fhéarach thar thréimhse ghearr ama, rud a fhágann méadú tobann ar líon na larbhaí ionfhabhtaíocha ar an bhféarach, a ionghabhann na huain.

Ceadaíonn anailís ar theocht ithreach mhí an Mhárta tréimhse an riosca galair a thuar go cruinn. Is féidir é seo a úsáid chun an t-am is fearr chun cóireáil frith-heilminteach (díphéistithe) a thabhairt chun galar a chosc a mheas.

In 2026, léiríonn an réamhaisnéis go mbeidh buaic-am goir uibheacha Nematodirus ag deireadh mhí an Mhárta agus go luath i mí Aibreáin i go leor ceantar den tír; áfach, i gceantair áirithe intíre, beidh an buaic thart ar lár mhí Aibreáin.

Ba cheart uain atá i mbaol (i.e. de ghnáth 6 go 12 seachtaine d’aois agus ag innilt ar fhéarach éillithe) a chóireáil thart ar dhá sheachtain i ndiaidh bhuaic-am goir uibheacha Nematodirus.

Is iad beinsimídazóil (drenchanna bána) an chóireáil is fearr le haghaidh ionfhabhtuithe Nematodirus.

Réamhrá

Gach earrach, cuireann an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara, i gcomhar le Met Éireann, Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath (COBÁC) agus Teagasc, comhairle ar fáil d’fheirmeoirí maidir leis an riosca galair a mheastar, go háirithe in uain, de bharr an phéiste bhabhta Nematodirus battus.

An galar

Is galar paraisítíoch tromchúiseach é an nematodiróis a théann i bhfeidhm ar uain idir sé agus dhá sheachtain déag d’aois a éiríonn ionfhabhtaithe trí líon mór larbhaí ionfhabhtaíocha a ionghabháil agus iad ag innilt ar fhéarach éillithe.Tá timthriall saoil N. battus éagsúil ó thimthriall péisteanna babhta eile sa mhéid is nach ngoireann na huibheacha a leagtar ar fhéarach go dtí an bhliain dar gcionn, nuair a scaoiltear na larbhaí ionfhabhtaíocha. Tarlaíonn sé seo le linn imeacht goir mhóir san earrach nuair a ardaíonn teocht na hithreach tar éis tréimhse aimsire fuaire. Tarlaíonn an galar de ghnáth i mí Aibreáin, i mí Bealtaine agus i mí Meithimh.

Tar éis do na huain na larbhaí a ionghabháil, téann larbhaí Nematodirus isteach i mballa na stéige. Aithnítear an galar le buinneach trom, díhiodráitiú agus cailliúint meáchain. Féadfaidh laonna a bheith buailte freisin, ach de ghnáth ar leibhéal níos ísle. I gcás ráigeanna, is féidir uain a fheiceáil ag bailiú thart ar umair uisce mar gheall ar an tart trom a fhorbraíonn. Ní bhíonn tionchar ag an bparaisít ar chaoirigh fhásta.

Conas an galar a chosc?

Is fearr an galar seo a chosc trí uain na bliana reatha a choinneáil ar shiúl ó aon fhéarach ar ar innilt uain nó laonna óga (a d’fhéadfadh an t-ionfhabhtú a iompar) sa bhliain roimhe sin. Tá feirmeacha le rátaí arda stoic go háirithe i mbaol.

Tabhair faoi deara go bhféadfadh uain chúpla, nó uain aonair ó chaoirigh a bhfuil cumas bainne lag acu, a bheith i mbaol níos mó mar go dtosaíonn siad ag ithe níos mó féir níos luaithe ina saol. Má tá féarach ‘glan’ ar fáil, ba cheart tosaíocht a thabhairt do na huain seo a bhogadh ar dtús.

Cathain a mheastar go dtarlóidh buaic-am goir na n-uibheacha i mbliana?

Ceadaíonn anailís ar theocht ithreach mhí an Mhárta tréimhse an riosca galair a thuar go cruinn. Is féidir é seo a úsáid chun an t-am is fearr chun cóireáil frith-heilminteach (díphéistithe) a thabhairt chun galar a chosc a mheas.

Maidir le 2026, meastar go dtarlóidh buaic-am goir uibheacha Nematodirus de ghnáth ag deireadh mhí Márta agus go luath i mí Aibreáin i go leor ceantar den tír; áfach, i gceantair áirithe intíre, beidh an buaic thart ar lár mhí Aibreáin.

Féach an léarscáil thíos (Figiúr 1) le haghaidh na ndátaí measta do bhuaic-am goir uibheacha Nematodirus ar fhéarach.

Figiúr 1. Dátaí measta i mí Márta agus i mí Aibreáin 2026 nuair a mheastar go dtarlóidh buaic-am goir uibheacha Nematodirus ar fhéarach

Cathain ba cheart uain a chóireáil?

Ba cheart uain atá i mbaol (i.e. de ghnáth 6 go 12 seachtaine d’aois agus ag innilt ar fhéarach éillithe) a chóireáil thart ar dhá sheachtain i ndiaidh bhuaic-am goir uibheacha Nematodirus.

Mar sin féin, ba cheart machnamh a dhéanamh ar uain a chóireáil níos luaithe ar fheirmeacha aonair ina bhfeictear comharthaí cliniciúla atá comhsheasmhach le Nematodirus, ós rud é go bhfuil na treoirlínte cóireála thuas bunaithe ar bhuaic-am goir measta réigiúnach uibheacha.

Cén cineál druga díphéistithe ba cheart a úsáid?

Cé gur braitheadh leibhéil ísle friotaíochta i gcoinne beinsimídazól (drenchanna bána) i gcásanna áirithe (m.sh. sa Ríocht Aontaithe), is í an aicme seo drugaí fós an phríomhchóireáil do ionfhabhtuithe Nematodirus agus tá sí éifeachtach i gcoinne céimeanna larbha agus aosacha araon. Cabhróidh úsáid na haicme seo frith-heilminteach mar rogha chéadlíne freisin le nochtadh do phéisteanna eile amhail Trichostrongylus agus Teladorsagia do aicmí eile frith-heilminteach (m.sh. lactóin mhacrachiorclacha) a laghdú ag tráth sa séasúr innilte nuair nach mbeadh gá lena leithéid de chóireáil. Cabhróidh sé seo le héifeachtacht na gcógas seo a chothabháil agus tá sé thar a bheith tábhachtach ar fheirmeacha ina bhfuil fadhbanna friotaíochta i leith beinsimídazól cheana féin i ndaonraí de na péisteanna boilg/stéige coitianta eile.

Níl aon drenchanna ann a bhfuil gníomhaíocht iarmharach éifeachtach acu i gcoinne Nematodirus. Ciallaíonn sé seo, de réir mar a leanann uain ag innilt, gur féidir leo a bheith ath-ionfhabhtaithe le larbhaí agus, dá bhrí sin, go bhféadfadh cóireálacha athfhillteacha a bheith ag teastáil leis na cógais chéanna nó cógais den chineál céanna ag eatraimh idir dhá agus trí seachtaine i rith an earraigh.

Tabhair faoi deara má tá amhras ann nach raibh an chóireáil leis an druga díphéistithe éifeachtach, moltar sampla faecais leantach chun tástáil a dhéanamh ar láithreacht uibheacha Nematodirus, rud a d’fhéadfadh friotaíocht i leith cógais a léiriú, nó láithreacht pataiginí eile amhail cocsaidia (féach thíos).

Nematodirus agus cocsaidióis in uain

Tá sé tábhachtach a chur i bhfios go bhféadfadh paraisítí eile buinneach a chur ar uain óga freisin agus go dteastaíonn bearta rialaithe agus cógais éagsúla ina leith. D’fhéadfaí glacadh go mícheart gurb é Nematodirus is cúis le buinneach trom in uain nuair is ionfhabhtú cocsaidióise is cúis leis i ndáiríre. Cabhróidh rothlú féarach agus gluaiseacht rialta umair bheathaithe go háiteanna níos tirime le cocsaidióis a chosc in uain óga mar go gcruthaíonn plúchadh áitiúil coinníollacha fliucha atá oiriúnach do leathadh cocsaidia. Cabhróidh ardú umair bheathaithe freisin le truailliú beatha le faecas a laghdú agus dá réir sin tarchur cocsaidióise. I gcásanna áirithe, is féidir nematodirosis agus cocsaidióis a bheith i láthair le chéile, rud a fhágann galar trom.

Comhairle tréidliachta agus áiseanna diagnóise saotharlainne

Ba cheart dul i gcomhairle le tréidlia príobháideach chun diagnóis chruinn agus treoir maidir le cógais chuí a fháil nuair a fheictear buinneach trom agus stró in uain. Tá sé seo fíor go háirithe nuair nach bhfuil mórán nó aon fheabhas tagtha tar éis cóireáil díphéistithe tosaigh. Ós rud é gur féidir nematodirosis agus cocsaidióis a bheith i láthair ag an am céanna, d’fhéadfadh go mbeadh gá cóireáil a dhíriú ar an dá phataigin.

Moltar go ndéanfaí aon uain a fhaigheann bás gan choinne a chur ar aghaidh ag do thréidlia príobháideach chuig saotharlann tréidliachta réigiúnach le haghaidh scrúdú iarbháis mar go bhféadfadh Nematodirus bás a chur faoi deara sula mbíonn comharthaí cliniciúla le feiceáil.