Tosach feidhme Acht um Pleanáil agus Forbairt (Leasú), 2025, chun lántairbhe a bhaint as ceadanna pleanála reatha
- Foilsithe: 9 Eanáir 2026
- An t-eolas is déanaí: 9 Eanáir 2026
Ón lá inniu, an 1 Lúnasa, tá an Bille um Pleanáil agus Forbairt (Leasú) tagtha i bhfeidhm go hoifigiúil, forbairt atá admhaithe ag an Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta, James Browne, agus ag an Aire Stáit atá freagrach as Pleanáil agus Rialtas Áitiúil, John Cummins.
Bainfidh na hathruithe seo lántairbhe as an úsáid a bhainfear as ceadanna pleanála reatha agus cuirfidh siad cosc ar mhoilleanna mar gheall ar dhúshláin dlí a eascraíonn as bac a chur ar sheachadadh tithíochta.
I measc na bpríomhathruithe faoin dlí nua tá:
Síneadh a chur le ceadanna pleanála d’fhorbairtí tithíochta nach bhfuil tús curtha leo atá gar do dheireadh a dtréimhse – cruthóidh sé seo deis athnuaite chun láithreáin a ghníomhachtú agus chun tús a chur le hobair thógála.
Ní ghlactar le ham caite i mbun imeachtaí athbhreithnithe bhreithiúnaigh mar chuid de shaol cead pleanála, agus is féidir úsáid a bhaint as a leithéid go siarghabhálach i ndáil le ceadanna reatha a bhí nó atá faoi réir athbhreithnithe bhreithiúnaigh – coisceann sé seo dul in éag ceadanna mar gheall ar mhoilleanna dlí.
I láthair na huaire, tá breis is 40,000 aonad cónaithe neamhthosaithe ar 265 láithreán forbartha atá go hiomlán neamhghníomhach laistigh de Bhaile Átha Cliath. Astu seo, meastar go rachaidh ceadanna le haghaidh thart ar 15,000 in éag as seo go ceann dhá bhliain.
Os a choinne sin, bhí díreach faoi 19,000 aonad ar 52 láithreán faoi réir Athbhreithnithe Bhreithiúnaigh le cúig bliana anuas. Astu seo, tá beagnach 15,800 aonad ceadaithe ach tá tréimhse an cheada ídithe mar gheall ar na himeachtaí athbhreithnithe. Leanfar ar aghaidh le hAthbhreithniú Breithiúnach a dhéanamh ar 3,000 aonad eile.
Leag an tAire Browne béim ar an méid seo a leanas:
“Cheadaigh na rialacha roimhe seo síntí cead pleanála d’fhorbairtí a bhí tosaithe cheana féin agus a raibh oibreacha suntasacha curtha i gcrích orthu. Tá sé sin athraithe ag an dlí nua.
“Trí chead a thabhairt dóibh siúd a bhfuil ceadanna acu d’fhorbairt tithíochta iarratas a dhéanamh ar bhonn sealadach do shíneadh sula gcuirtear tús le hobair thógála, táimid ag dul i ngleic le príomhfhadhb a bhaineann le ceadanna ag dul in éag de bhrí nach bhfuil dóthain ama fágtha chun tús a chur leis an tionscadal agus chun an tionscadal a chríochnú. Tugann an t-athrú seo an tsolúbthacht d’fhorbróirí a theastaíonn uathu chun tithíocht a sheachadadh gan gá a bheith ann déileáil le céimeanna ar gcúl nach bhfuil gá leo
“Tá tús áite á thabhairt ag an rialtas seo do thithe a thógáil níos tapa do dhaoine a bhfuil tithe ag teastáil uathu. Trí shíneadh a chur le ceadanna pleanála do thionscadail tithíochta neamhthosaithe agus a chinntiú nach mbeidh moilleanna a bhaineann le hathbhreithniú breithiúnach á gcur san áireamh chomh fada is a bhaineann leis an gclog ceada, tá tógáil na mílte tithe ar fud na hÉireann á díghlasáil againn.”
Dúirt an tAire Cummins an méid seo a leanas freisin:
“Tá cinneadh tábhachtach agus praiticiúil déanta againn chun a chinntiú go mbíonn dóthain ama ar fáil chun ceadanna pleanála a ghníomhachtú do thithíocht a bhfuil géarghá léi ar fud ár dtíre.
“Is féidir le sealbhóirí ceadanna suntasacha ar cuireadh moill orthu in athbhreithnithe breithiúnacha nó atá faoi réir athbhreithnithe bhreithiúnaigh faoi láthair iarratas a chur faoi bhráid údaráis phleanála ar fhionraí siarghabhálach ar an gcead do thréimhse an athbhreithnithe.
“Soláthraíonn an chéim seo cinnteacht d’fhorbróirí agus dá maoinitheoirí, cabhraíonn sí le tionscadail tithíochta—scéimeanna árasáin go háirithe—chun oibreacha a chur i gcrích gan mhoill nó gan chealú mar gheall ar shrianta ama.
“Is ionann é sin agus cuid den iarracht ghinearálta atá á déanamh againn chun an córas pleanála a athchóiriú agus chun a chinntiú go n-oibríonn sé níos fearr do gach páirtí leasmhar ar mian leis nó léi tithe a chur ar fáil do dhaoine aonair agus do theaghlaigh ar fud na tíre.”
Nótaí
Síneadh le tréimhse ceadanna d’fhorbairt tithíochta neamhthosaithe
Faoi alt 42(1A) d’Acht 2000 (arna leasú le halt 28 d’Acht um Pleanáil agus Forbairt (Leasú), 2025 (Acht 2025), áit nach bhfuil tús curtha le forbairt tithíochta, is féidir le húdarás pleanála síneadh a chur le tréimhse chead pleanála na forbartha - tréimhse bhreise (nach faide ná trí bliana) a mheastar a bheith riachtanach chun a chinntiú gur féidir an fhorbairt a chríochnú.
Ní cheadófar iarratais faoin bhforáil nua seo ach i rith tréimhse theoranta, agus ní mór a leithéid a dhéanamh:
- roimh, ach ní níos túisce ná dhá bhliain roimh, dul in éag an cheada, agus tráth nach déanaí ná sé mhí i ndiaidh thosach feidhme alt 28 d’Acht 2025 (is é sin, ón 1 Lúnasa 2025)
- Ní bheidh feidhm ag aon síneadh ceadaithe mura gcuirtear tús leis an bhforbairt laistigh de 18 mhí tar éis d’alt 28 d’Acht 2025 teacht i bhfeidhm (i.e. 1 Lúnasa 2025). Chun síneadh a chur le cead, ní mór go mbeadh an t-údarás pleanála sásta go gcuirfear an fhorbairt i gcrích laistigh d’am réasúnta.
Leasaíonn Rialacháin um Pleanáil agus Forbairt (Tréimhse a Fhadú – Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2000), 2025 Caibidil 3 de Chuid 4 de Rialacháin um Pleanáil agus Forbairt, 2001 (Rialacháin Phleanála) le héifeacht ón 2 Lúnasa 2025 chun foráil a dhéanamh do na nósanna imeachta agus ceanglais riachtanacha a bheidh i bhfeidhm i ndáil le hiarratais ar shíntí a chur le tréimhse forbartha tithíochta neamhthosaithe faoi alt 42(1A) nó tuilleadh síntí faoi alt 42(4A) le haghaidh na bhforbairtí seo.
Tréimhse cheada a chur ar fionraí i rith imeachtaí athbhreithnithe bhreithiúnaigh
Ceadaíonn Alt 180 d’Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2024 (Acht 2024) tréimhse cead pleanála faoi Acht “a chur ar sos” sa chás go bhfuil sé faoi réir imeachtaí athbhreithnithe bhreithiúnaigh. Leagtar amach in Alt 180 freisin na socruithe a bhaineann le sos ceada dá leithéid, socruithe fógra san áireamh.
Is féidir fógraí i scríbhinn faoi alt 180(1) d’Acht 2024 a eisiúint i scríbhinn sa chás:
- go mbaineann an cead go príomha le talamh, an t-údarás pleanála ábhartha, nó
- go mbaineann an cead go príomha le láithreán muirí, an tÚdarás Rialála Limistéir Mhuirí
Chuir leasuithe a bhunaigh alt 16 d’Acht 2025 síneadh le cur i bhfeidhm Alt 180 chun ceadanna bronnta faoi Acht 2000 a chur i bhfeidhm nó cead forbartha tithíochta straitéisí (FTS) faoi Acht um Pleanáil agus Forbairt (Tithíocht) agus um Thionóntachtaí Cónaithe, 2016, faoi réir athbhreithnithe bhreithiúnaigh faoi Acht 2000.
Is féidir iarratais shiarghabhálacha a dhéanamh freisin i ndáil le ceadanna pleanála gníomhacha ionas gur féidir an t-am a caitheadh i mbun athbhreithnithe bhreithiúnaigh, atá curtha i gcrích ó shin, a chur as an áireamh ó shaol an cheada. Is amhlaidh atá sa chás go ndearbhaíonn an t-iarratasóir nár cuireadh tús go suntasach leis an bhforbairt (níl oibreacha cothabhála san áireamh, oibreacha slándála nó cosanta a bhaineann leis an láithreán forbartha) fad is a bhí an t-athbhreithniú breithiúnach ar siúl.