Cuireann an Tascfhórsa um Dhaonlathas Áitiúil tuarascáil dheiridh i láthair ina bhfuil moltaí maidir le hathchóiriú an rialtais áitiúil in Éirinn
- Foilsithe: 4 Márta 2026
- An t-eolas is déanaí: 4 Márta 2026
Breithneoidh an tAire Browne agus an tAire Stáit Cummins an tuarascáil sula bhforbrófar plean cur chun feidhme lena cheadú ag an Rialtas
Fuair an tAire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta, James Browne TD, agus an tAire Stáit atá freagrach as Rialtas Áitiúil agus Pleanáil, John Cummins TD, tuarascáil dheiridh an Tascfhórsa um Dhaonlathas Áitiúil inniu.
Breithneoidh na hAirí an tuarascáil go cúramach anois agus forbrófar plean chun a moltaí a chur i bhfeidhm agus cuirfear faoi bhráid an Rialtais é lena cheadú sna seachtainí amach romhainn. Ag an gcéim seo, foilseofar an Tuarascáil agus an Plean Cur Chun Feidhme araon.
Bunaíodh an Tascfhórsa leis an aidhm clár athchóirithe agus neartaithe rialtais áitiúil in Éirinn a thabhairt chun críche.
Leagtar amach i dTéarmaí Tagartha an Tascfhórsa, arna gcomhaontú ag an Rialtas i mí an Mheithimh seo caite, clár oibre uaillmhianach agus mionsonraithe, a bhfuil sé mar aidhm leis sraith athchóirithe a thabhairt isteach san earnáil rialtais áitiúil.
Dúirt an tAire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta, James Browne:
“Príomhthosaíocht i gClár an Rialtais a bhí i mbunú an Tascfhórsa um Dhaonlathas Áitiúil agus is fiú moladh a thabhairt don luas ar chríochnaigh an Tascfhórsa a gcúram. Níl aon amhras orm go réiteoidh an obair seo an bealach don chéad ghlúin eile d’athchóiriú rialtais áitiúil.
“Agus breis is 1,100 seirbhís á soláthar ag ár n-údaráis áitiúla do shaoránaigh na hÉireann, ní mór dúinn anois níos mó ná riamh bearta athchóirithe a thabhairt chun cinn a chinnteoidh go bhfeidhmeoidh ár ndaonlathas áitiúil ar an mbealach is fearr is féidir. Ba mhaith liom buíochas a ghabháil le baill an Tascfhórsa as a dtiomantas agus an tuarascáil seo á cur le chéile acu agus táim ag tnúth le machnamh a dhéanamh ar a moltaí.”
Dúirt an tAire Stáit atá freagrach as Rialtas Áitiúil agus Pleanáil, John Cummins, go bhfuil áthas air buaicphointe an phróisis seo a fheiceáil le cur i láthair thuarascáil chríochnaitheach an Tascfhórsa mar go n-oireann sé do na hathruithe riachtanacha a thabhairt isteach a leanfaidh de bheith ag feabhsú ár n-earnála údaráis áitiúil amach anseo. Dúirt sé:
“Chuir an Tascfhórsa tús leis an bpróiseas seo trí scrúdú a dhéanamh ar roinnt téamaí lárnacha laistigh den earnáil, go háirithe struchtúir, feidhmeanna, rialachas agus socruithe maoinithe na n-údarás áitiúil.
“Breithneoidh mé anois na moltaí a cuireadh i láthair sa tuarascáil mar aon leis na gníomhartha a sainaithníodh chun iad seo a chur i gcrích. Tá fonn orm go leanfar leis an móiminteam atá ann chun athchóiriú a chur i bhfeidhm, agus mar sin tá sé i gceist agam plean cur chun feidhme a ullmhú lena bhreithniú ag an Rialtas sna seachtainí amach romhainn.
“ Tá a fhios agam go bhfuil cuid mhór den obair anailíse mhionsonraithe déanta ag an Tascfhórsa cheana féin agus beidh a dtuarascáil thar a bheith luachmhar ina leith seo. Ina dhiaidh sin, foilseofar an tuarascáil agus an plean cur chun feidhme agus cuirfear tús leis an bpróiseas chun an beartas athchóirithe arna chomhaontú ag an Rialtas sa deireadh a chur i bhfeidhm.”
Chuir an bheirt Aire a mbuíochas in iúl don Tascfhórsa, faoi cheannas an Chathaoirligh, an tUasal Jim Breslin, as machnamh a dhéanamh ar raon chomh leathan réimsí laistigh dá dTéarmaí Tagartha agus as tábhacht ar leith a thabhairt do na haighneachtaí spriocdhírithe ó pháirtithe leasmhara a ndearna an Tascfhórsa mionmhachnamh orthu.
Bhuail an Tascfhórsa le chéile naoi n-uaire le hocht mí anuas agus fuair siad tacaíocht ina gcuid iarrachtaí ó Ghrúpaí Colúin a chuir ábhar agus saineolas teicniúil ar fáil don Tascfhórsa i rith an phróisis. Is féidir na haighneachtaí uile a fuair an Tascfhórsa mar chuid den phróiseas comhairliúcháin mar aon le hábhar níos leithne a fheiceáil ag https://www.gov.ie/en/department-of-housing-local-government-and-heritage/publications/local-democracy-taskforce/.
CRÍOCH
Tuilleadh Eolais
D’fhormheas an Rialtas bunú Tascfhórsa um Dhaonlathas Áitiúil an 4 Meitheamh 2025. Gealltanas lárnach i gClár an Rialtais ab ea bunú an Tascfhórsa. Leagtar amach sna Téarmaí Tagartha don Tascfhórsa, arna gcomhaontú ag an Rialtas, clár oibre uaillmhianach agus mionsonraithe, a dearadh chun clár a thabhairt chun críche chun an rialtas áitiúil in Éirinn a athchóiriú agus a neartú.
Agus a cuid oibre á déanamh aige, iarradh ar an Tascfhórsa aird a thabhairt ar an obair shuntasach atá déanta cheana féin chun cumhachtaí, feidhmeanna agus freagrachtaí an Rialtais Áitiúil a scrúdú sna tuarascálacha seo a leanas:
- Comhdháil na nÚdarás Áitiúil agus Réigiúnach de chuid Chomhairle na hEorpa, Deireadh Fómhair 2023
Ballraíocht an Tascfhórsa
Is iad seo a leanas Baill an Tascfhórsa um Dhaonlathas Áitiúil:
· An tUasal Jim Breslin, Cathaoirleach an Tascfhórsa
· An Comhairleoir Kieran O’Hanlon, (Comhairle Cathrach agus Contae Luimnigh) (Uachtarán CRÁÉ)
· An Comhairleoir Jimmy McClearn, (Comhairle Chontae na Gaillimhe) (Leas - Uachtarán CRÁÉ)
· An Comhairleoir Anne Colgan, (CRÁÉ) (Comhairle Contae Dhún Laoghaire Ráth an Dúin)
· An Comhairleoir Damien Ryan (Cathaoirleach CCÚÁ) (Comhairle Contae Mhaigh Eo)
· An Comhairleoir Brian Lawlor (Ard-Rúnaí CCÚÁ) (Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas)
· Niamh Larkin Uasal / An tUasal Daragh McMahon, Seirbhís Iniúchóireachta an Rialtais Áitiúil
· Fiona Quinn Uasal, Rúnaí Cúnta, An Roinn Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta
· An tUasal Michael McCarthy, Cathaoirleach an Choimisiúin Náisiúnta Maoirseachta agus Iniúchóireachta (CNMI)
· An tUasal Paddy Mahon, Príomhfheidhmeannach, Comhairle Chontae an Longfoirt, (Cumann Bainistíochta Contae agus Cathrach)
· AnnMarie Farrelly Uasal, Príomhfheidhmeannach, Comhairle Contae Fhine Gall, (Cumann Bainistíochta Contae agus Cathrach)
· Pauline Mulligan Uasal, Príomhfheidhmeannach, GBRÁ
· An Dr Bríd Quinn, ionadaí na hÉireann ar Ghrúpa Saineolaithe Neamhspleácha CLRAE Chomhairle na hEorpa agus iar-Roinn na Polaitíochta & an Riaracháin Phoiblí in Ollscoil Luimnigh
· An Dr Philip Byrne, iar-Institiúid Riaracháin Phoiblí, Cathaoirleach Chomhairle Contae Chorcaí agus Coistí Iniúchóireachta Chomhairle Contae Chill Mhantáin
Clár Oibre an Tascfhórsa
Eagraíodh obair an Tascfhórsa i gceithre phríomhcholún: Struchtúr, Airgeadas, Feidhmeanna agus Rialachas/Cuntasacht, agus breithneofar cumhachtaí na gComhairleoirí faoi gach colún.
Iarradh ar an Tascfhórsa prionsabal na coimhdeachta a bhreithniú agus scrúdú a dhéanamh ar an bhféidearthacht níos mó cumhachtaí cinnteoireachta a chineachadh chuig Comhairleoirí. Iarradh ar an Tascfhórsa freisin scrúdú a dhéanamh ar conas creat agus cumhachtaí na gCeantar Bardasach agus na gCoistí Ceantair a neartú.
Maidir le maoiniú, bhreithnigh an Tascfhórsa ionchur agus smacht níos mó a thabhairt do chomhairleoirí maidir le forbairt agus cur i bhfeidhm bhuiséad an údaráis áitiúil agus sásraí chun neamhspleáchas fioscach a fheabhsú.
Maidir le rialachas agus cuntasacht, rinne an Tascfhórsa scrúdú ar athchothromú cumhachta idir comhairleoirí tofa agus an feidhmeannach, chun a chinntiú go bhfuil sé de cheart ag oifigigh tofa dul i gcomhairle leo maidir le raon níos leithne cinntí. Bhreithnigh sé freisin sásraí chun cuntasacht an Phríomhfheidhmeannaigh agus Stiúrthóirí Seirbhísí a mhéadú do chomhairleoirí as cinntí feidhmiúcháin.
Tá cóip de na Téarmaí Tagartha comhaontaithe don Tascfhórsa ar fáil anseo ar leathanach gréasáin an Tascfhórsa.
Tá tuilleadh eolais faoi chúlra an Tascfhórsa, an méid suntasach oibre atá ann cheana féin a chuireann bonn eolais ar fáil do na Téarmaí Tagartha ar fáil ar leathanach gréasáin an Tascfhórsa.
Próiseas Comhairliúcháin
Reáchtáil an Tascfhórsa rannpháirtíocht leathan le páirtithe leasmhara, lena n-áirítear le heagraíochtaí agus comhlachtaí tábhachtacha, ionadaithe fostóirí agus fostaithe, grúpaí pobail agus deonacha, agus saineolaithe.
Ba é cuspóir an phróisis chomhairliúcháin tuairimí na bpáirtithe leasmhara tábhachtacha a lorg agus dearcthaí éagsúla agus faisnéis a bhailiú chun eolas a chur ar fáil d’obair an Tascfhórsa agus d’aon mholtaí a thagann chun cinn agus a chinntiú go bhfuil na beartais lán eolais, éifeachtach agus go léiríonn siad riachtanais na ndaoine a mbeidh tionchar acu orthu.
Bhí an próiseas comhairliúcháin ar oscailt ó Dé Máirt an 8 Iúil go dtí Dé hAoine an 22 Lúnasa 2025.
Tá sonraí an phróisis chomhairliúcháin, liosta na gcomhairlithe, cóipeanna de na haighneachtaí uile a fuarthas agus anailís ardleibhéil a cuireadh faoi bhráid an Tascfhórsa ar fáil ar shuíomh gréasáin an Tascfhórsa